kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English

Biyolojik Bilgiler

Boyu
erkek67,29 cm
dişi62,88 cm
Kanat Açıklığı
erkek99,43 cm
dişi92,2 cm
Ağırlığı
erkek2.684,5 g
dişi2.343,8 g

Tür Bilgisi

Türkçe Urkeklik
İngilizce Caspian Snowcock
Bilimsel Tetraogallus caspius
Takım Galliformes
IUCN Durumu
LC • Asgari Kaygı

Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026

Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Urkeklik (Tetraogallus caspius), iri ve ağır gövdeli bir yüksek dağ tavuğudur. Gri başı, beyaz boğazı ve ince kestane çizgili yanları ayırıcıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Başın tepesi ve boynun arkası gridir. Gözün önünden başlayan beyaz çizgi, beyaz çene ve boğazla birlikte baş desenini oluşturur. Göğüs, gövdenin koyu grisine göre daha açık ve küçük siyah beneklidir. Yanlarda ince kestane renkli çizgiler seçilir.

Türkiye’deki tauricus alt türü, Madge ve McGowan’ın rehberinde türün en koyu biçimi olarak tanımlanır. Ermenistan’ın doğusu ve İran’ın kuzeyindeki caspius daha açık boz ve kirli sarı tonludur. Zagros Dağları’ndaki semenowtianschanskii ise daha açık ve genel olarak daha kirli sarı tonludur; soluk gri boğaz bandı kahverengi işaretlerle kesilir. Türkiye’deki koyu kuşlar ile İran’daki bu açık biçim aynı türün farklı alt türleridir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel gri giysiyi taşır; dişi genellikle daha küçük ve daha donuk görünür. Gürcistan için 2022’de sunulan Borjomi-Kharagauli izleme raporu, dişide yan çizgilerinin daha zayıf, göğüs beneklerinin daha az ve desen karşıtlığının daha düşük olduğunu belirtir. Bunlar görünüşteki genel eğilimlerdir; tek bir uzak kuşta benek sayarak güvenilir eşey ayrımı yapılamaz.

Porter ve Aspinall’ın rehberinde dişinin tepe ve boğazı, erkeğinkine göre daha kirli sarı tonlu anlatılır. Baş ve boğazdaki bu ton farkı, aynı temel gri giysinin iki eşeyde bütünüyle özdeş olmadığı ayrıntılardan biridir.

Madge ve McGowan’ın rehberinde genç kuş erişkinden daha küçük ve daha silik desenli anlatılır. Yanlardaki çizgiler daha belirsizdir. İlk kışta erişkin görünümüne yaklaşır; rehberde tam erişkin giysisinin ikinci kışa kadar tamamlanmayabildiği belirtilir.

Rusça derlemede, İran’da 1 Temmuz 1844’te alınmış tek bir müze yavrusunun sırt ve kuyruğu gençlik tüyleriyle, başı ve alt tarafı ise hâlâ hav tüyleriyle kaplıdır. Bu örneğin yumurtadan çıkış günü bilinmez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatlardaki belirgin beyaz alanlar ortaya çıkar. Porter ve Aspinall’ın Orta Doğu saha rehberi, kuyrukta koyu kahverengi zemin ve kızıl uç tarif eder. Bu görünüm, kuyruğun bütünüyle beyaz olduğu anlamına gelmez.

Ses ve Davranış

Ötüşü yalnız tek biçimli bir ıslıktan oluşmaz. Porter ve Aspinall, özellikle gün doğumu çevresinde duyulan, uzaklara taşınan ve son notası çok incelen yükselen bir ıslık tarif eder. Rehberde ayrıca önce hızlanıp ardından hafifçe alçalan, fokurdamayı andıran bir ses dizisi de bulunur. Alarm çağrısı kısa ve kesik “çok-çok-çok” benzeri seslerdir; yerdeyken de uçuşta da çıkarılabilir. Bu farklı seslerin hepsini “yükselir ve aniden kesilir” diye tek kurala indirmek, türün ses çeşitliliğini eksik anlatır.

İnsana yaklaşmak yerine çoğunlukla koşarak uzaklaşan, ürkek bir kuştur. Orta Doğu saha rehberi, çevresini dikkatle gözetlerken gövdesini dikleştirdiğini belirtir. Kuşu yürütmek veya havalandırmak için üzerine gidilmez.

Ermenistan’daki 2003–2019 izlemesinde kuşlar güneşli günlerde sabah erken saatlerde ve akşam etkin görülmüştür; bulutlu havalarda etkinlik gün içine daha çok yayılmıştır. Aynı Ermenistan izlemesinde kuluçka mayıs-haziranda, yuvadan ayrılmış yavrular ise temmuz-eylül arasında görülmüştür.

Yuva, dik yamaçta bir kayanın altına veya otların arasına gizlenmiş sığ bir zemin çukurudur. BirdLife’ın 2016 tür derlemesi genellikle 5–9 yumurta bildirir. Rusça 1987 tür hesabı, Khanmamedov’un 1966 çalışmasına dayanarak kuluçkayı 28–29 gün verir. Yumurtalar gri-yeşilimsi ve kahverengi beneklidir.

Üreme zamanı dağın koşullarına göre değişebilir. Rusça derlemenin Küçük Kafkaslar için aktardığı bilgilerde, daha alçak topluluklarda yumurtlama nisanın ikinci yarısı ile mayıs başına, en yükseklerde ise mayısın son bölümüne rastlar. Aynı dağ sisteminde bile yaklaşık bir aylık fark görülebilmiştir. Üreme dışında küçük gruplar oluşturabilir.

Kayalar arasında saklanan bir Urkeklik’i görmek ile dağdaki sayısını hesaplamak farklı işlerdir. Ermenistan’da 2003–2019 boyunca yürütülen izlemede, başka gözlemlere ek olarak belirli güzergâhlarda öten erkekler sayılmıştır. Nicel nüfus ve eğilim hesabı 10 güzergâha dayanır; bunların her biri 3 kilometredir. Dolayısıyla sonuç, ülkedeki bütün kuşların tek tek görüldüğü bir sayım değildir. Sayımlar, gözlemcinin yavaşça yürüdüğü güzergâhlarda sabah 07.00–11.00 arasında yapılmıştır.

Karıştırılabilecek Türler

1. Kınalı Keklik (Alectoris chukar), kırmızı gagası ve bacaklarıyla ayrılır. Beyaz yanak ve boğazını çevreleyen siyah çizgi, göz üzerinden alna uzanır. Yanlarında beyaz, siyah ve kestane renkli geniş bantlar vardır; kuyruğun dış tüyleri kızıldır. Uzaklık büyüklük algısını bozabildiğinden, yalnız iri görünmesine dayanarak karar verilmez.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Urkeklik saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye
3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme
01
İri gri dağ tavuksusu

Ağır gövde, güçlü bacak ve kayalık-alpin duruş.

02
Açık boğaz, küçük benek

Gri başın altında beyaz boyun yanı ve ayrı koyu göğüs benekleri.

03
Uçuşta geniş beyaz panel

Üstten ve alttan açık telekler koyu örtülerle karşıtlık kurar.

Gözlem Noktaları

Yerleşik; doğrulanmış tek göç mesafesi yok

Kayıt noktaları bireysel rota değildir.

Haritalar’da büyüt
Toplam Gözlem: 41 Yıl boyu yüksek dağlarda; kışın kısa dikey hareket

Aylık kayıt yoğunluğu

12 ay
O
Ş
M
N
M
H
T
A
E
E
K
A

Kayıt yoğunluğu gözlem çabasından etkilenir.

Türkiye kuşları

Urkeklik

Caspian Snowcock
Tetraogallus caspius

Ağır gövde, güçlü bacak ve kayalık-alpin duruş.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...