Ağır gövde, güçlü bacak ve kayalık-alpin duruş.
Urkeklik
Tetraogallus caspius • Caspian Snowcock
Urkeklik
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Urkeklik (Tetraogallus caspius), iri ve ağır gövdeli bir yüksek dağ tavuğudur. Gri başı, beyaz boğazı ve ince kestane çizgili yanları ayırıcıdır.
Genel Görünüm ve Duruş
Başın tepesi ve boynun arkası gridir. Gözün önünden başlayan beyaz çizgi, beyaz çene ve boğazla birlikte baş desenini oluşturur. Göğüs, gövdenin koyu grisine göre daha açık ve küçük siyah beneklidir. Yanlarda ince kestane renkli çizgiler seçilir.
Türkiye’deki tauricus alt türü, Madge ve McGowan’ın rehberinde türün en koyu biçimi olarak tanımlanır. Ermenistan’ın doğusu ve İran’ın kuzeyindeki caspius daha açık boz ve kirli sarı tonludur. Zagros Dağları’ndaki semenowtianschanskii ise daha açık ve genel olarak daha kirli sarı tonludur; soluk gri boğaz bandı kahverengi işaretlerle kesilir. Türkiye’deki koyu kuşlar ile İran’daki bu açık biçim aynı türün farklı alt türleridir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi aynı temel gri giysiyi taşır; dişi genellikle daha küçük ve daha donuk görünür. Gürcistan için 2022’de sunulan Borjomi-Kharagauli izleme raporu, dişide yan çizgilerinin daha zayıf, göğüs beneklerinin daha az ve desen karşıtlığının daha düşük olduğunu belirtir. Bunlar görünüşteki genel eğilimlerdir; tek bir uzak kuşta benek sayarak güvenilir eşey ayrımı yapılamaz.
Porter ve Aspinall’ın rehberinde dişinin tepe ve boğazı, erkeğinkine göre daha kirli sarı tonlu anlatılır. Baş ve boğazdaki bu ton farkı, aynı temel gri giysinin iki eşeyde bütünüyle özdeş olmadığı ayrıntılardan biridir.
Madge ve McGowan’ın rehberinde genç kuş erişkinden daha küçük ve daha silik desenli anlatılır. Yanlardaki çizgiler daha belirsizdir. İlk kışta erişkin görünümüne yaklaşır; rehberde tam erişkin giysisinin ikinci kışa kadar tamamlanmayabildiği belirtilir.
Rusça derlemede, İran’da 1 Temmuz 1844’te alınmış tek bir müze yavrusunun sırt ve kuyruğu gençlik tüyleriyle, başı ve alt tarafı ise hâlâ hav tüyleriyle kaplıdır. Bu örneğin yumurtadan çıkış günü bilinmez.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta kanatlardaki belirgin beyaz alanlar ortaya çıkar. Porter ve Aspinall’ın Orta Doğu saha rehberi, kuyrukta koyu kahverengi zemin ve kızıl uç tarif eder. Bu görünüm, kuyruğun bütünüyle beyaz olduğu anlamına gelmez.
Ses ve Davranış
Ötüşü yalnız tek biçimli bir ıslıktan oluşmaz. Porter ve Aspinall, özellikle gün doğumu çevresinde duyulan, uzaklara taşınan ve son notası çok incelen yükselen bir ıslık tarif eder. Rehberde ayrıca önce hızlanıp ardından hafifçe alçalan, fokurdamayı andıran bir ses dizisi de bulunur. Alarm çağrısı kısa ve kesik “çok-çok-çok” benzeri seslerdir; yerdeyken de uçuşta da çıkarılabilir. Bu farklı seslerin hepsini “yükselir ve aniden kesilir” diye tek kurala indirmek, türün ses çeşitliliğini eksik anlatır.
İnsana yaklaşmak yerine çoğunlukla koşarak uzaklaşan, ürkek bir kuştur. Orta Doğu saha rehberi, çevresini dikkatle gözetlerken gövdesini dikleştirdiğini belirtir. Kuşu yürütmek veya havalandırmak için üzerine gidilmez.
Ermenistan’daki 2003–2019 izlemesinde kuşlar güneşli günlerde sabah erken saatlerde ve akşam etkin görülmüştür; bulutlu havalarda etkinlik gün içine daha çok yayılmıştır. Aynı Ermenistan izlemesinde kuluçka mayıs-haziranda, yuvadan ayrılmış yavrular ise temmuz-eylül arasında görülmüştür.
Yuva, dik yamaçta bir kayanın altına veya otların arasına gizlenmiş sığ bir zemin çukurudur. BirdLife’ın 2016 tür derlemesi genellikle 5–9 yumurta bildirir. Rusça 1987 tür hesabı, Khanmamedov’un 1966 çalışmasına dayanarak kuluçkayı 28–29 gün verir. Yumurtalar gri-yeşilimsi ve kahverengi beneklidir.
Üreme zamanı dağın koşullarına göre değişebilir. Rusça derlemenin Küçük Kafkaslar için aktardığı bilgilerde, daha alçak topluluklarda yumurtlama nisanın ikinci yarısı ile mayıs başına, en yükseklerde ise mayısın son bölümüne rastlar. Aynı dağ sisteminde bile yaklaşık bir aylık fark görülebilmiştir. Üreme dışında küçük gruplar oluşturabilir.
Kayalar arasında saklanan bir Urkeklik’i görmek ile dağdaki sayısını hesaplamak farklı işlerdir. Ermenistan’da 2003–2019 boyunca yürütülen izlemede, başka gözlemlere ek olarak belirli güzergâhlarda öten erkekler sayılmıştır. Nicel nüfus ve eğilim hesabı 10 güzergâha dayanır; bunların her biri 3 kilometredir. Dolayısıyla sonuç, ülkedeki bütün kuşların tek tek görüldüğü bir sayım değildir. Sayımlar, gözlemcinin yavaşça yürüdüğü güzergâhlarda sabah 07.00–11.00 arasında yapılmıştır.
Karıştırılabilecek Türler
1. Kınalı Keklik (Alectoris chukar), kırmızı gagası ve bacaklarıyla ayrılır. Beyaz yanak ve boğazını çevreleyen siyah çizgi, göz üzerinden alna uzanır. Yanlarında beyaz, siyah ve kestane renkli geniş bantlar vardır; kuyruğun dış tüyleri kızıldır. Uzaklık büyüklük algısını bozabildiğinden, yalnız iri görünmesine dayanarak karar verilmez.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Gri başın altında beyaz boyun yanı ve ayrı koyu göğüs benekleri.
Üstten ve alttan açık telekler koyu örtülerle karşıtlık kurar.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Kar açılmış yamaçları tarayın
Şubat
Gün doğmadan sesi dinleyin
Mart
Kur davranışını yuva kanıtı saymayın
Nisan
Sırt hattına mesafe koruyun
Mayıs
Yuvaya ve dişiye yaklaşmayın
Haziran
Küçük yavru görünce geri çekilin
Temmuz
Aileyi yamaç aşağı sürmeyin
Ağustos
Üst ve alt kanadı ayrı belgeleyin
Eylül
Sürü büyüklüğünü not edin
Ekim
Noktaları rota diye birleştirmeyin
Kasım
Dikey hareketi göçle karıştırmayın
Aralık
Kuşları karda uçurmayın
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Alpin taşlık
Ağaç sınırı üstünde kayalık ve kısa ot mozaiği.
Dik sırt ve uçurum
Güvenli ötüş kayası, kaçış ve yuva örtüsü.
Kar erime kuşağı
Yeni açılan taze sürgün ve kökler.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Kafkas Urkekliği
Tetraogallus caucasicus- Yayılış
- Kafkasya’nın yüksek dağları.
- Göğüs
- Daha güçlü pullu-koyu desen.
- Baş
- Yüz deseni daha karşıt olabilir.
Kınalı Keklik
Alectoris chukar- Boy
- Belirgin biçimde daha küçük.
- Baş
- Siyah gerdan halkası ve kırmızı gaga.
- Yan
- Kalın siyah-kestane bantlar.
Turaç
Francolinus francolinus- Habitat
- Alçak, sıcak ve örtülü alanlar.
- Boy
- Çok daha küçük.
- Erkek
- Siyah gövde ve kestane boyun halkası.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Yuva yeriDik taşlık yamaçta sarkan kaya altı, taş arası veya ot kümesi.
- 2Yuva yapısıSığ zemin çukuru; az ot, yaprak ve yosunla döşeli.
- 3YumurtaTipik 5–8; kaynaklarda 5–9, nadiren 12.
- 4KuluçkaDişi tarafından yaklaşık 28 gün.
- 5YavruYuvadan erken ayrılan havlı yavrular; temmuz-eylülde aileler izlenmiştir.
- 6EtikAlarm, küçük yavru veya yiyecek taşıma görülürse geri çekilin; konumu gizleyin.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Urkeklik ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Sülüngiller (Phasianidae) — 7 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Urkeklik
Ağır gövde, güçlü bacak ve kayalık-alpin duruş.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
