Erkekte büyük beyaz yanak siyah baş içinde ada gibidir.
Turaç
Francolinus francolinus • Black Francolin
Turaç
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Turaç (Francolinus francolinus), dolgun gövdeli, kısa kuyruklu bir yer kuşudur. Erkeğin beyaz yanak lekesi, kestane boyun halkası ve siyah göğsü çarpıcıdır. Sırtındaki açık kenarlı tüyler pullu bir görünüş oluşturur.
Genel Görünüm ve Duruş
Gagası koyu, bacakları kızılımsı kahverengidir. Erkekte bacağın arkasında kısa bir mahmuz bulunur. Hindistan kuşlarını ele alan Bump ve Bump’ın 1964 derlemesi, dişilerde bunun genellikle olmadığını veya çok küçük kaldığını, ancak belirgin mahmuzlu bir dişi de görüldüğünü kaydeder. Görünmeyen mahmuz tek başına dişi tanısı sağlamaz.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkeğin yüzü, çenesi ve boğazı siyahtır; gözün alt ve arka tarafında büyük beyaz bir yanak lekesi bulunur. Başın tepesi bütünüyle siyah değildir: açık kahverengi zemin üzerinde koyu çizgiler taşır. Kestane boyun halkasının altında göğüs siyah, yanlar beyaz beneklidir. Sırt kahverengi, koyu ve açık işaretlerle desenlidir.
Dişinin yüzü ve alt tarafı açık kum renginde, boğazı beyazımsıdır. Göğüs ve yanlar koyu enine ve yay biçimli işaretler taşır. Kahverengi üst taraf sık desenlidir. Ense arkasındaki kestane leke, erkeğinki gibi bütün boynu çevreleyen belirgin bir halka oluşturmaz.
Genç kuş dişiye benzer; alt tarafı daha mat, koyu işaretleri daha siliktir. Henüz erişkin erkeğin siyah, beyaz ve kestane renklerini kazanmamıştır.
Hindistan’ın asiae alt türünü betimleyen Bump ve Bump, genç erkeklerde yaklaşık üç aylıkken göğüs ve yanlarda siyah lekeler belirmeye başladığını yazar. Aynı hesapta genç kuşların beyaz işaretlerinin yaşlılardan daha yaygın olabildiği belirtilir. Bu gelişim bilgisi Hindistan örneklerine aittir; tek bir lekenin görünüşünden Türkiye’deki bir kuşa kesin gün hesabıyla yaş verilmez.
Uçuşta Görünüm
Havalandığında hızlı kanat vuruşlarını kısa süzülmeler izler. Uçuş genellikle kısa sürer; kuş yakındaki bitki örtüsüne iner ve yeniden saklanır.
Ses ve Davranış
Erkeğin çağrısı yüksek, çınlayan ve ritmiktir; “çik-çik-çirakik” gibi aktarılabilir. Erkek kayaya veya alçak dala çıkarak ötebilir; çevredeki başka erkekler farklı yönlerden yanıt verebilir.
Turaçların çağrı ritmi yayılış boyunca bütünüyle aynı değildir. Peter Boesman’ın 2019 araştırması, Türkiye ve Kıbrıs’tan batı İran’a uzanan batı grubu ile güneydoğu İran’dan Hint altkıtasına uzanan doğu grubunu karşılaştırdı. Batıdaki çağrı, aralarındaki duraklamalarla “bir, bir, üç, iki” seslik kümeler oluştururken doğudaki sıralama “bir, bir, iki, üç” biçimindeydi. Batının sesleri daha genizden ve pürüzlü, doğununki daha çatlak ve kazıyıcı duyuluyordu. Rastgele seçilmiş onar çağrı dizisinde ortalama süre batıda 2,096, doğuda 1,85 saniyeydi; bunlar her kuşun değişmez süresi değildir. Çalışma mevcut ses arşivlerine dayanıyordu ve Türkiye’den de 12 kayıt içeriyordu. Yazar, İran’daki olası karşılaşma bölgesinden kayıt bulamadığını belirtti. Bu nedenle çağrı farkının eşleşmeyi ne ölçüde engellediği henüz gösterilmiş değildi.
Le-Dantec’in betimlemesinde ötüş yapan erkek başını yukarı kaldırır, kanatlarını aşağı salar ve kuyruğunu yayar. Bu sırada açık bir yerde, yerdeki bir yükseltide, çit direğinde veya alçak bir ağaçta durabilir. Yürüyerek bir yolu geçerken de kuyruğunu hafifçe yukarıda tutması tarif edilir.
BirdLife Cyprus, adadaki Turaçları yerde ve bitki örtüsünde gizlenerek yaşayan, çoğu zaman görülmesinden önce sesi duyulan kuşlar olarak anlatır. Erkeklerin üreme mevsiminde günün farklı saatlerinde ötmesi, sesle bulunmasını kolaylaştırır; açıkta hiç kuş görünmese de örtüden çağrı gelebilir.
Dişi, yerdeki sığ bir çukuru ot, ince dal ve yapraklarla döşer. Nicole Bouglouan’ın uzman derlemesi 7–12 yumurta ile dişinin tek başına yürüttüğü 18–21 günlük kuluçka bildirir.
BirdLife tür hesabı, Türkiye’nin güneyinde üremeyi mart–mayıs dönemine yerleştirir. Bouglouan, açık sarımsı hav tüyleri, kızıl tepesi ve sırt ortasında koyu bir şeridi olan yavruları tarif eder. Her iki ebeveyn yavrularla ilgilenir; aile birkaç ay bir arada kalabilir.
Karıştırılabilecek Türler
1. Kınalı Kekliğin (Alectoris chukar) açık boğazı ve yanakları kalın siyah bir çizgiyle çevrilidir; bu çizgi göz üzerinden alın bölgesine uzanır. Yanları beyaz, siyah ve kestane dik bantlıdır. Dişi ve erkek benzer giysilidir. Özellikle kısa görülen kahverengi bir yer kuşunda, yüzün çerçevesi ile yan deseninin yönü kontrol edilmelidir.
2. Bıldırcın (Coturnix coturnix) çok daha küçüktür. Başında kahverengi ve krem renkli belirgin çizgiler, sırtında uzunlamasına açık şeritler bulunur; kuyruğu çok kısadır. Katlı kanadındaki uzun uç telekleri arkaya doğru uzanır; diğer tavuksuların kanadı daha yuvarlaktır. Yalnız kahverengi renge bakarak dişi Turaçla eşleştirilmemelidir.
3. Dişi Sülün (Phasianus colchicus) de kahverengi ve koyu desenlidir; ancak uzun, kademeli kuyruğu farklı bir gövde oranı verir. Otların ardında kuyruk gizlenmişse yalnız başın rengi yeterli olmaz. Kuş yürürken kuyruğun bütünü ve gövdeye oranı görülebilirse ayrım kolaylaşır.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Siyah başı desenli sırttan ayırır.
Yoğun örtüde çoğu zaman ilk bulgu sestir.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Örtüye girmeden kenarı tarayın
Şubat
Yerleşik kuşu göçmen saymayın
Mart
Doğal çağrıyı uzaktan kaydedin
Nisan
Ötüş direğine sesle çağırmayın
Mayıs
Ekin içinde yuva aramayın
Haziran
Alarm veren çiftten geri çekilin
Temmuz
Yavruyu takip etmeyin
Ağustos
Aile grubunu bölmeyin
Eylül
Dişide ense ve boğazı birlikte görün
Ekim
Uçuş için kuş kaldırmayın
Kasım
Sessizliği yokluk saymayın
Aralık
Kanal örtüsünü ezmeyin
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Nehir ve kanal kenarı
Suya yakın ot, saz ve çalı kaçış örtüsü.
Tarla-çalı mozaiği
Tohum ve böcek açıklığı yanında yoğun saklanma alanı.
Otlu sulak alan sınırı
Bataklık kenarı ile daha kuru beslenme zemini geçişi.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Kınalı Keklik
Alectoris chukar- Yüz
- Siyah çerçeveli açık boğaz.
- Yanlar
- Kestane-siyah dik bantlı.
- Gövde
- Daha iri ve açık renkli.
Bıldırcın
Coturnix coturnix- Boyut
- Çok daha küçük.
- Baş
- Boyuna çizgili.
- Bacak
- Daha kısa.
Boz Turaç
Ortygornis pondicerianus- Renk
- Daha gri-kum.
- Boğaz
- Açık ve koyu sınırlı.
- Ense
- Kestane halka yok.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Yuva yeriYoğun ot, ekin, saz veya çalı altında zemin.
- 2Yuva yapısıSığ kazıntı; kuru ot ve yaprakla döşeli.
- 3YumurtaBölgeye göre 4–8 veya 7–12; 25 yuvada en sık 6.
- 4KuluçkaEsas olarak dişi; 16–21 gün, başka hesaplarda 18–19.
- 5YavruTüylü ve hareketli çıkar; kısa sürede yuvadan ayrılır.
- 6EtikÖrtüye girmeyin, alarm veren çifti ve yavruyu takip etmeyin.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Turaç ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Sülüngiller (Phasianidae) — 7 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Turaç
Erkekte büyük beyaz yanak siyah baş içinde ada gibidir.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
