kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English

Biyolojik Bilgiler

Boyu
erkek50 cm
dişi37 cm
Kanat Açıklığı
erkek58–62 cm
dişi58–62 cm
Ağırlığı
erkek865 g
dişi766 g

Tür Bilgisi

Türkçe İsim Dağ Horozu
İngilizce İsim Caucasian Grouse
Bilimsel İsim Lyrurus mlokosiewiczi
Takım Galliformes
IUCN Durumu
NT • Tehdide Yakın

Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026

Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Dağ Horozu (Lyrurus mlokosiewiczi; İngilizce Caucasian Grouse), Kafkasya dağ sistemine özgü bir tavuksudur. Erkeğin siyah giysisi, göz üstündeki kırmızı deri ve aşağıya kıvrılan dış tüyleriyle uzun çatallı kuyruğu dikkat çeker. Dişi ise gri-kahverengi ve siyahın ince desenleriyle örtülüdür. Eski bilimsel kaynaklardaki Tetrao mlokosiewiczi adı aynı türün önceki cins yerleşimidir; başka bir dağ kuşunu anlatmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Nicole Bouglouan’ın uzman anlatımı erişkin erkeği hafif yeşil parıltılı siyah, dişiyi ise ince siyah çizgili gri-kahverengi olarak tanımlar. Dişinin kuyruğu erkeğinki gibi uzun ve belirgin kıvrımlı değildir; daha kısa, ucu neredeyse düz bir görünüm verir. Aynı türün iki eşeyini yan yana düşünmek önemlidir: arazide görülen desenli kahverengi kuş, siyah erkeğin yalnız soluk bir kopyası gibi görünmez.

Rusya’nın kuzeybatı Kafkasya kesimindeki 1998–1999 gözlemlerini değerlendiren Drovetski ve Rohwer, koyu siyah erkeklerle gizleyici kahverengi giysili kuşların farklı örtüler kullandığını anlatır. Yazarlar dişi, yavru ve genç erkeklerin besince zengin açık alanları kullanmasını gizleyici giysileriyle; erişkin erkeklerin uzun otlu yarıntılarda bulunmasını ise havadan gelen avcılardan saklanmayla ilişkilendirir. Bu bir davranış yorumudur; tüy renginin tek başına alan seçimini belirlediğini gösteren bir deney değildir.

Türkiye’nin kuzeydoğusundaki 2004–2005 taramasında ilkbahar gözlemleri, erkeklerin gösterilerinin en etkin olduğu gün doğumundan sonraki ilk üç saat ve gün batımından önceki son iki saat çevresinde yapılmıştır. Araştırmacılar, üremeyi gereksiz yere rahatsız etmemek için kuşlara yaklaşmak yerine uygun görüş noktalarından sayım yapmıştır. Gösteri alanının açık olması, kuşlara doğru yürümeyi gerektirmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Genç erkeği erişkin siyah erkek gibi aramak yanıltır. Drovetski ile Rohwer’in tür araştırması, genç erkeklerin ilk kışlarında ve ilk olası üreme dönemlerinde dişiyi andıran giysi taşıdığını açıkça anlatır. Kahverengi-gri bir kuşun görünmesi bu nedenle kesin dişi teşhisi sağlamaz. Yaşla birlikte gelişen giysi ile eşey farkını ayırmak gerekir; gösteri alanına katılan her erkek de baştan sona siyah olmak zorunda değildir.

Oiseaux.net hesabında ilk kış erkeği, kahverengi-gri ve açık kahverengi tonlarında ince dalgalı desenli anlatılır; siyah giysinin ikinci yılın mayıs-ağustos döneminde geliştiği belirtilir. Erişkin dişinin kuyruğu ise ancak hafif çatallıdır. Yaş değerlendirilirken kuyrukla gövdenin bütün deseni birlikte izlenir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu hızlı ve doğrudandır; kanatların ıslığı duyulabilir. Porter ve Aspinall’ın rehberi, gösteri sırasında erkeğin kanat çırparak havaya sıçradığını da anlatır. Bu kısa gösteri havalanması, kuşun yer değiştirmek için yaptığı uçuşla aynı davranış değildir. Erkekte kanat altındaki açık tüyler havalanınca görülebilir.

Rusya’nın kuzeybatı Kafkasya kesimindeki Teberda Koruma Alanı’nda 6–9 Mayıs 2014 kayıtları, gösterinin ince ayrıntılarını belgeledi. Erkek dişiye yaklaşırken yarı açık kanatlarından birini veya ikisini hızla yukarı aşağı oynatıyordu. Bu sırada omuzdaki küçük beyaz lekenin görünür büyüklüğü değişiyordu. Kanadın duruşu ve hareketi, sabit duran kuşta görülen küçük lekenin gösteri sırasında neden daha dikkat çekici olabildiğini açıklar.

Ses ve Davranış

Erkek gösteri sırasında büyük ölçüde sessizdir; kanatların oluşturduğu sesler, hafif gıdaklamalar ve kısa çağrılar duyulabilir. Dişi daha belirgin, gıdaklamayı andıran sesler çıkarır. Oiseaux.net, kuyruk yukarı kaldırılıp kanatlar indirilirken erkeğin yerinde dönebildiğini de anlatır. Bu türde gösteriyi yalnız güçlü ve uzaktan duyulan bir şarkı bekleyerek aramak yeterli değildir; hareketler ve kanat sesi de önemlidir.

Dişi, çalı veya yoğun bitki örtüsü altında saklanan sığ bir yer çukuruna yuva yapar; çukur ot ve tüylerle döşenebilir. Ermenistan saha rehberi 2–10 yumurtalık kümeler verir. Oiseaux.net ortalama altı yumurta ve yaklaşık üç haftalık dişi kuluçkası bildirir. Bu değerler Türkiye’de yeni ölçülmüş sonuçlar değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Orman Horozu (Lyrurus tetrix; İngilizce Black Grouse) erkeğinde kuyruk lir biçimlidir; belirgin beyaz kuyruk altı ve beyaz kanat şeridi bulunur. Dişi kahverengi ve koyu desenlidir, fakat açık kanat şeridi yine seçilir. Naturalis’in tanı hesabı bu iki eşey görünümünü ayrı anlatır. Dağ Horozundaki küçük omuz lekesi, Orman Horozunun kanadı enine geçen beyaz bandıyla karıştırılmamalıdır. Kahverengi dişileri karşılaştırırken de yalnız genel gövde rengi yeterli değildir.

Kınalı Keklik (Alectoris chukar; İngilizce Chukar Partridge), dişi Dağ Horozuyla aynı dağlık çevrede akla gelebilecek başka bir tavuksudur. Erişkinin beyaz boğazını ve yanaklarını çevreleyen belirgin siyah çizgi, kırmızı gaga ve bacaklar, gövde yanlarındaki geniş siyah-beyaz-kestane şeritler ayırıcıdır. Dişi Dağ Horozunun deseni daha ince ve yaygındır; Kınalı Kekliğin bu belirgin yüz çerçevesini taşımaz. Genç kekliklerin daha soluk ve benekli olabileceği de yaş değerlendirmesinde hesaba katılır.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Dağ Horozu saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye
3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme
01
Erkekte siyah-kırmızı paketi gör

Kadife siyah gövde ve parlak kırmızı göz kaşı.

02
Aşağı kıvrılan çatallı kuyruğu bul

Uzun dış telek uçları aşağı ve dışa sarkar.

03
Kanat altı beyazını doğrula

Kalkışta açık örtüler koyu teleklerle karşıtlık kurar.

Benzeyen ve karıştırılan türler

Tanımlarken Dağ Horozu ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.

Pheasants, Grouse, and Allies — 2 tür

Bu familyadaki tüm atlas türleri.

Gözlem Noktaları

Uzun mesafe göçü yok

Yazın subalpin-alpin kuşak, sert kışta daha alçak orman kenarı; ülke rotası çizilmez.

Haritalar’da büyüt
Toplam Gözlem: 1 Mevsimsel dikey yükselti hareketi

Aylık kayıt yoğunluğu

12 ay
O
Ş
M
N
M
H
T
A
E
E
K
A

Kayıt yoğunluğu gözlem çabasından etkilenir.

Türkiye kuşları

Dağ Horozu

Caucasian Grouse
Lyrurus mlokosiewiczi

Kadife siyah gövde ve parlak kırmızı göz kaşı.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...