Kadife siyah gövde ve parlak kırmızı göz kaşı.
Dağ Horozu
Lyrurus mlokosiewiczi • Caucasian Grouse
Dağ Horozu
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Dağ Horozu (Lyrurus mlokosiewiczi; İngilizce Caucasian Grouse), Kafkasya dağ sistemine özgü bir tavuksudur. Erkeğin siyah giysisi, göz üstündeki kırmızı deri ve aşağıya kıvrılan dış tüyleriyle uzun çatallı kuyruğu dikkat çeker. Dişi ise gri-kahverengi ve siyahın ince desenleriyle örtülüdür. Eski bilimsel kaynaklardaki Tetrao mlokosiewiczi adı aynı türün önceki cins yerleşimidir; başka bir dağ kuşunu anlatmaz.
Genel Görünüm ve Duruş
Nicole Bouglouan’ın uzman anlatımı erişkin erkeği hafif yeşil parıltılı siyah, dişiyi ise ince siyah çizgili gri-kahverengi olarak tanımlar. Dişinin kuyruğu erkeğinki gibi uzun ve belirgin kıvrımlı değildir; daha kısa, ucu neredeyse düz bir görünüm verir. Aynı türün iki eşeyini yan yana düşünmek önemlidir: arazide görülen desenli kahverengi kuş, siyah erkeğin yalnız soluk bir kopyası gibi görünmez.
Rusya’nın kuzeybatı Kafkasya kesimindeki 1998–1999 gözlemlerini değerlendiren Drovetski ve Rohwer, koyu siyah erkeklerle gizleyici kahverengi giysili kuşların farklı örtüler kullandığını anlatır. Yazarlar dişi, yavru ve genç erkeklerin besince zengin açık alanları kullanmasını gizleyici giysileriyle; erişkin erkeklerin uzun otlu yarıntılarda bulunmasını ise havadan gelen avcılardan saklanmayla ilişkilendirir. Bu bir davranış yorumudur; tüy renginin tek başına alan seçimini belirlediğini gösteren bir deney değildir.
Türkiye’nin kuzeydoğusundaki 2004–2005 taramasında ilkbahar gözlemleri, erkeklerin gösterilerinin en etkin olduğu gün doğumundan sonraki ilk üç saat ve gün batımından önceki son iki saat çevresinde yapılmıştır. Araştırmacılar, üremeyi gereksiz yere rahatsız etmemek için kuşlara yaklaşmak yerine uygun görüş noktalarından sayım yapmıştır. Gösteri alanının açık olması, kuşlara doğru yürümeyi gerektirmez.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Genç erkeği erişkin siyah erkek gibi aramak yanıltır. Drovetski ile Rohwer’in tür araştırması, genç erkeklerin ilk kışlarında ve ilk olası üreme dönemlerinde dişiyi andıran giysi taşıdığını açıkça anlatır. Kahverengi-gri bir kuşun görünmesi bu nedenle kesin dişi teşhisi sağlamaz. Yaşla birlikte gelişen giysi ile eşey farkını ayırmak gerekir; gösteri alanına katılan her erkek de baştan sona siyah olmak zorunda değildir.
Oiseaux.net hesabında ilk kış erkeği, kahverengi-gri ve açık kahverengi tonlarında ince dalgalı desenli anlatılır; siyah giysinin ikinci yılın mayıs-ağustos döneminde geliştiği belirtilir. Erişkin dişinin kuyruğu ise ancak hafif çatallıdır. Yaş değerlendirilirken kuyrukla gövdenin bütün deseni birlikte izlenir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşu hızlı ve doğrudandır; kanatların ıslığı duyulabilir. Porter ve Aspinall’ın rehberi, gösteri sırasında erkeğin kanat çırparak havaya sıçradığını da anlatır. Bu kısa gösteri havalanması, kuşun yer değiştirmek için yaptığı uçuşla aynı davranış değildir. Erkekte kanat altındaki açık tüyler havalanınca görülebilir.
Rusya’nın kuzeybatı Kafkasya kesimindeki Teberda Koruma Alanı’nda 6–9 Mayıs 2014 kayıtları, gösterinin ince ayrıntılarını belgeledi. Erkek dişiye yaklaşırken yarı açık kanatlarından birini veya ikisini hızla yukarı aşağı oynatıyordu. Bu sırada omuzdaki küçük beyaz lekenin görünür büyüklüğü değişiyordu. Kanadın duruşu ve hareketi, sabit duran kuşta görülen küçük lekenin gösteri sırasında neden daha dikkat çekici olabildiğini açıklar.
Ses ve Davranış
Erkek gösteri sırasında büyük ölçüde sessizdir; kanatların oluşturduğu sesler, hafif gıdaklamalar ve kısa çağrılar duyulabilir. Dişi daha belirgin, gıdaklamayı andıran sesler çıkarır. Oiseaux.net, kuyruk yukarı kaldırılıp kanatlar indirilirken erkeğin yerinde dönebildiğini de anlatır. Bu türde gösteriyi yalnız güçlü ve uzaktan duyulan bir şarkı bekleyerek aramak yeterli değildir; hareketler ve kanat sesi de önemlidir.
Dişi, çalı veya yoğun bitki örtüsü altında saklanan sığ bir yer çukuruna yuva yapar; çukur ot ve tüylerle döşenebilir. Ermenistan saha rehberi 2–10 yumurtalık kümeler verir. Oiseaux.net ortalama altı yumurta ve yaklaşık üç haftalık dişi kuluçkası bildirir. Bu değerler Türkiye’de yeni ölçülmüş sonuçlar değildir.
Karıştırılabilecek Türler
Orman Horozu (Lyrurus tetrix; İngilizce Black Grouse) erkeğinde kuyruk lir biçimlidir; belirgin beyaz kuyruk altı ve beyaz kanat şeridi bulunur. Dişi kahverengi ve koyu desenlidir, fakat açık kanat şeridi yine seçilir. Naturalis’in tanı hesabı bu iki eşey görünümünü ayrı anlatır. Dağ Horozundaki küçük omuz lekesi, Orman Horozunun kanadı enine geçen beyaz bandıyla karıştırılmamalıdır. Kahverengi dişileri karşılaştırırken de yalnız genel gövde rengi yeterli değildir.
Kınalı Keklik (Alectoris chukar; İngilizce Chukar Partridge), dişi Dağ Horozuyla aynı dağlık çevrede akla gelebilecek başka bir tavuksudur. Erişkinin beyaz boğazını ve yanaklarını çevreleyen belirgin siyah çizgi, kırmızı gaga ve bacaklar, gövde yanlarındaki geniş siyah-beyaz-kestane şeritler ayırıcıdır. Dişi Dağ Horozunun deseni daha ince ve yaygındır; Kınalı Kekliğin bu belirgin yüz çerçevesini taşımaz. Genç kekliklerin daha soluk ve benekli olabileceği de yaş değerlendirmesinde hesaba katılır.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Uzun dış telek uçları aşağı ve dışa sarkar.
Kalkışta açık örtüler koyu teleklerle karşıtlık kurar.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Kar odasını açmayın.
Şubat
Huş ve söğüt tomurcuğu alanını tarayın.
Mart
Tok alanına şafakta uzaktan bakın.
Nisan
Ses çalarak erkeği çekmeyin.
Mayıs
Dişiyi yuvaya kadar izlemeyin.
Haziran
Yoğun ot ve çalıya basmayın.
Temmuz
Yavrulu dişiyi yamaç aşağı uçurmayın.
Ağustos
Böcekçe zengin çayır kenarını koruyun.
Eylül
Genç erkekte mozaik tüy bekleyin.
Ekim
Tek noktayı sürekli dağılış saymayın.
Kasım
Yükseklik değişimini ülke göçü saymayın.
Aralık
Beyaz izi üst kanat bandı sanmayın.
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Subalpin çayır
Orman üst sınırında açık beslenme ve tok alanı.
Bodur çalı mozaiği
Ormangülü, huş, söğüt ve açık çayır birlikte.
Yaprak döken orman kenarı
Kış örtüsü ve tomurcuk besini sağlayan geçiş kuşağı.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Kara Tavuk
Lyrurus tetrix- Boy
- Daha iri.
- Kuyruk
- Dış uçlar yukarı kıvrılır.
- Beyaz
- Kuyruk altı ve üst kanat bandı güçlü.
Kafkas Urkekliği
Tetraogallus caucasicus- Boy
- Çok daha iri.
- Renk
- Gri-kahverengi.
- Kuyruk
- Uzun çatallı değil.
Kınalı Keklik
Alectoris chukar- Yüz
- Siyah çerçeveli açık yüz.
- Gaga-bacak
- Kırmızı.
- Yan
- İri çizgili.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Tok sistemiErkekler açık yamaçta gevşek tok alanları savunur; erkek yavru bakımına katılmaz.
- 2Yuva yeriYoğun ot, ormangülü veya bodur çalı altında sığ zemin çukuru.
- 3Yuva yapısıKuru ot, yaprak ve tüylerle basit döşeme.
- 4Yumurta2–10; veri tabanında ortalama yaklaşık 6.
- 5KuluçkaOiseaux/Amniote 22,5 gün; tarihsel saha hesabı 24–25 gün.
- 6YavruErken gelişir; dişi yönetir, ilk haftalarda böcek önemlidir.
- 7EtikTokta ses çalmayın; yuva ve yavrulu dişiden uzaklaşın.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Dağ Horozu ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Sülüngiller (Phasianidae) — 2 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Dağ Horozu
Kadife siyah gövde ve parlak kırmızı göz kaşı.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
