Küçük gaga, iri göz ve bıyıksı kıllar.
Çobanaldatan
Caprimulgus europaeus • Eurasian Nightjar
Çobanaldatan
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Çobanaldatan (Caprimulgus europaeus), gün batımından sonra görülen, kuru yaprakları andıran desenli bir gece kuşudur. İngilizce European Nightjar ve Eurasian Nightjar adları aynı türü anlatır. Gri, kahverengi ve siyahın iç içe geçtiği tüyleri, yerde dinlenirken onu çevresinden ayırmayı güçleştirir. İlk bakışta tek bir leke aramak yerine uzun gövdeli siluetine ve karışık kamuflaj desenine bakılır. Gündüz dinlendiği yerden aniden kalkması mümkündür; onu görebilmek için dinlenme alanına girip kaldırmak gerekmez.
Genel Görünüm ve Duruş
Başının üstü basık, gövdesi uzundur. Dala konduğunda çoğu ötücü gibi dala enine oturmak yerine dal boyunca uzanır. Kapalı kanatları kuyruğun üzerine iyice ilerler; böylece dinlenen kuş ince ve yatay görünür. Sırtın iki yanında, siyah merkezli ve krem kenarlı tüylerin oluşturduğu açık alanlar seçilebilir. Bunların altında, kapalı kanadın üst bölümünde daha koyu bir omuz alanı bulunur. Bu desenin belirginliği bütün bireylerde aynı değildir; bazı kuşlar koyu kahverengi, bazıları daha soluk gri veya kum rengindedir.
Büyük koyu gözleri, basık başı ve kısa görünen gagası dikkat çeker. Gaga küçük olsa da ağız açıklığı geniştir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkeğin dış kanat tüylerinde ve kuyruğunun iki yanındaki dış tüylerin uçlarında beyaz bulunur. Kanat kapalıyken bu beyaz küçük görünebilir, hatta bütünüyle saklanabilir. Dişide aynı yerlerde belirgin beyaz beklenmez; kanatta silik, sarımsı kahverengi lekeler bulunabilir. Bu nedenle dinlenen bir kuşta beyaz görememek, onu kesin dişi saymaya yetmez. Tüy deseninin gerçekten açığa çıktığı bir görüntü gerekir.
Genç kuş, erişkin dişiye benzeyebilir. Yeni çıkmış kanat tüylerinin kenarları ince, açık sarımsı kahverengidir; kuyruk tüylerindeki koyu izler ok ucunu andırabilir. Gençlerde parlak erişkin erkek beyazı yerine daha donuk açık alanlar görülebilir. Bazı genç erkekler tüy ayrıntılarıyla ayırt edilebilir, fakat her genç kuşun eşeyi görünüşten güvenle belirlenemez. Bu küçük ayrıntılar uzaktan çekilmiş karanlık bir fotoğrafta seçilmiyorsa yaş ve eşey belirsiz bırakılır.
Uçuşta Görünüm
Uçarken uzun, sivri kanatları ve uzun kuyruğuyla küçük bir doğanı andırabilir. Ancak karanlıkta çoğunlukla yalnız dış çizgisi görülür; gri ve kahverengi tüy desenleri seçilmeyebilir. Uçuş siluetini, dinlenirken görülen baş ve gövde yapısıyla birlikte değerlendirmek tanımayı kolaylaştırır.
Ses ve Davranış
Erkek, alacakaranlıkta bir tünekten uzun, titreşimli bir cırlama çıkarır. Ses, kesintisiz çalışan küçük bir motoru andırabilir ve dakikalarca sürebilir. Arada kısa çağrılar da duyulur. Gösteri sırasında çıkan keskin kanat çırpma sesini ötüşten ayırmak gerekir. Kuşu tanımak için doğal sesini dinlemek yeterlidir; ses kaydı çalarak yanıt vermeye zorlanmaz.
Karıştırılabilecek Türler
Çöl Çobanaldatanı (Caprimulgus aegyptius, Egyptian Nightjar) daha düz ve soluk kum rengi görünümüyle ayrılır. Çobanaldatan erkeğinin kanat ucuna yakın ayrı beyaz lekeleri onda bulunmaz; kanat altı çoğunlukla beyazdır. Bununla birlikte Çöl Çobanaldatanı erkeğinin dış kuyruk tüylerinin uçlarında dar beyazımsı izler olabilir: “kuyrukta hiç beyaz yok” diye bir kural konmaz. Ötüşü de Çobanaldatanın uzun cırlamasından farklı, art arda yinelenen kalın ve boğuk notalardan oluşur. Çok soluk bir Çobanaldatan yalnız rengine bakılarak bu tür sanılabilir; kanat deseni, ses ve genel görünüm birlikte değerlendirilir.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Gri-kahverengi-siyah düzensiz yaprak deseni.
Akşam duyulan hız ve ton değiştiren şarkı.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Kışlamayı varsaymayın
Şubat
Afrika tarihini kopyalamayın
Mart
Erken kaydı belgeleyin
Nisan
Geçidi doğal dinleyin
Mayıs
Ses geri çalmayın
Haziran
Patikadan çıkmayın
Temmuz
Yavruyu almayın
Ağustos
Gece yolda yavaşlayın
Eylül
Kuşu kaldırmayın
Ekim
Geç kaydı doğrulayın
Kasım
Rota uydurmayın
Aralık
Dinlenme alanını bozmayın
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Açık orman
Kuru zemin, seyrek ağaç ve böcekçe zengin açıklık.
Fundalık ve maki
Kamuflajlı yuva zemini ile açık avlanma hattı.
Bozkır-ağaçlık mozaiği
Gündüz saklanma ve gece uçuş alanı yan yana.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Çöl Çobanaldatanı
- Renk
- Daha soluk ve kum rengi.
- İşaret
- Kanat-kuyruk deseni farklı.
Kukuma
- Yapı
- Daha iri baş, kısa kuyruk, geniş kanat.
- Uçuş
- Güve benzeri değil.
Guguk
- Boy
- Çok daha iri.
- Etkinlik
- Gündüz ve farklı siluet.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1YuvaYuva yapmaz; kuru yaprak, iğne, kum, toprak veya çakıl üzerine doğrudan.
- 2YumurtaTipik 2; gözlenen 1–3.
- 3Kuluçkaİki eşey, tipik 18 gün.
- 4YavruTüylü ve hareketli; 17,5–18,5 günde uçar, bakıma bağlıdır.
- 5GözlemPatikadan çıkma, flaş, drone, ses, yumurta/yavruya dokunma yok.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Çobanaldatan ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Çobanaldatangiller (Caprimulgidae) — 2 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Çobanaldatan
Küçük gaga, iri göz ve bıyıksı kıllar.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
