Dünya Yayılışı

Kara Kızılbacak kuzey Avrasya'da ürer. Üreme kuşağı İskandinavya ve kuzey Rusya'dan Sibirya boyunca doğuya uzanır. Kuzeydeki ormanların açık ve sulak kesimleri ile tundraya geçiş alanları bu dönemde önemlidir. Kış dağılımı aynı coğrafyayı izlemez: Batı Avrupa ve Akdeniz çevresinden Afrika'ya, daha doğuda Güney ve Güneydoğu Asya'ya uzanan alanlar kullanılır. Bu geniş yayılış, her bireyin bütün bu bölgeler arasında yolculuk yaptığı anlamına gelmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye'de başlıca göç dönemlerinde ve uygun sulak alanlarda kışın görülen bir türdür. Düzenli üreyen kuşlarımızdan biri olarak değerlendirilmez. Kıyı lagünleri ve deltalar kadar iç bölgelerdeki göl kenarları ve sığ sulak alanlar da geçişte kullanılabilir. Bir yaz kaydı, kendi başına yuva bulunduğunu göstermez; üreme değerlendirmesi için yumurta, yavru veya tutarlı yuva davranışı gibi ayrı kanıt gerekir.

İlkbaharda kuzeye geçen kuşların bazıları koyulaşmış üreme giysisindedir. Sonbahar geçişinde ise tüy değiştiren erişkinlerle daha desenli gençler birlikte görülebilir. Kışlayan bireyler uygun su derinliğini ve besini koruyan alanlarda kalabilir. Bu durum bütün kıyılarda aynı sayıda kuş bulunacağı anlamına gelmez. Kuruyan bir havuzdaki azalma, tek başına ülke nüfusunun azaldığını göstermeyebilir; komşu sulak alanlar da değerlendirilmelidir.

Göç Yolculuğu

Üreme sonrası ayrılışta dişiler, erkekler ve gençler aynı zamanda hareket etmek zorunda değildir. Dişilerin erken ayrılabilmesi dönüş geçişinin yayılmasına katkıda bulunur. Bununla birlikte Türkiye'de erken görülen bir kuşa yalnız tarihine bakılarak dişi denmez. Bireyin yaşı ve eşeyi ayrı kanıtlarla belirlenmelidir. İlkbahar ve sonbahar kayıtları, geliş ile ayrılışın tek bir güne sığmadığını gösteren mevsimsel bir akış olarak okunur.

Yolculuk boyunca beslenme ve dinlenme alanları gerekir. Sulak alanlar arasındaki geçişin ayrıntıları bireye ve koşullara göre değişebilir. Türkiye'de gözlenen işaretsiz bir kuş için belirli bir kuzey yuvası, kışlama ülkesi ya da toplam kilometre verilmez. Halka ve verici kayıtları bir bireyin bağlantılarını gösterebilir; çok sayıdaki bağımsız gözlem noktası ise kendiliğinden o bireyin izlenmiş rotası değildir.

Üreme Alanı

Üreme ortamı kuzeydeki açık orman, çalılı tundra ve bataklık mozaiğidir. Seyrek ağaçlı alanların yakınındaki su birikintileri ve nemli zemin kullanılır. Türkiye'de görüldüğü lagün ya da tuzla ile kuzeyde yuva yaptığı çevre birbirine karıştırılmamalıdır. Göçte uygun bir beslenme alanı olması, aynı yerin tür için üreme alanı olduğu anlamına gelmez.

Yuva Yeri

Yuva yerde, ot ve yosun arasında açılmış sığ bir çukurdur. İçine kuru bitki parçaları ve yaprak gibi malzemeler yerleştirilir. Tipik yumurta sayısı dörttür; BTO üç ile dört yumurtalık kayıtları da belirtir. Kuluçkada erkek önemli rol oynar, dişi daha erken ayrılabilir. Kuluçka süresi için uzman kaynaklar aynı sayıyı vermemektedir: Oiseaux.net yaklaşık 21 gün, Nicole Bouglouan'ın kaynaklı tür hesabı 23–24 gün bildirir. Bunlar ortalaması alınmış tek bir kesin süre olarak sunulamaz; buradaki günler kaynaklar arasındaki fark korunarak verilmiştir.

Yavrular hav tüyleriyle çıkar ve kısa sürede yürüyerek yuvadan ayrılabilir. Uçuşa geçiş için uzman tür hesabında yaklaşık 28 gün verilir. Yürüyebilen yavru yine de erişkinin gözetimine ihtiyaç duyar. Yuva aramak için bitki örtüsü açılmaz; yumurtaya veya yavruya yaklaşılmaz. Erişkin alarm veriyor ya da geri dönemiyorsa gözlem sonlandırılır. Yuva konumunun herkese açık paylaşılması da uygun değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Göçte ve kışın çamurlu sığlıklar, lagünler, tuzlalar ve tatlı su kenarları kullanılabilir. Kara Kızılbacak yalnız kuru çamurun üzerinde beslenen bir kuş değildir; gövdesinin altına kadar gelen suda da av arayabilir. Su düzeyi değiştiğinde aynı sulak alanın farklı bölümlerine geçmesi mümkündür. Dinlenme noktasıyla beslenme noktası aynı olmayabilir. Fotoğraf çekmek için sürü ile açık su arasına girilmemeli, kuşların kullandığı kıyı boyunca üzerlerine doğru yürünmemelidir.

Ne Yer?

Kara Kızılbacak sucul böcekler ve larvaları, küçük kabuklular, yumuşakçalar ve solucanlar gibi hayvansal besinleri tüketir. Küçük balıklar ve kurbağa yavruları da besinleri arasında bulunabilir. Bu çeşitlilik, tek bir av grubuna bağlı olmadığını gösterir; fakat her sulak alanda bütün bu besinlerin aynı oranda yenildiği anlamına gelmez. Avların ulaşılabilirliği su derinliği, zemin ve mevsimle birlikte değişir.

Uzun gagayla yapılan her hareket bir balık yakalama girişimi değildir. Küçük bir omurgasızın alınması uzaktan görülmeyebilir. Gagadaki parça seçilemiyorsa avın adını kesinleştirmek yerine görülebilen büyüklük ve yakalama biçimi kaydedilir. Çamura yapılan bir gaga hamlesiyle su yüzeyinden alınan av aynı beslenme olayı olarak anlatılmamalıdır.

Nasıl Avlanır?

Yürürken su yüzeyinden ve zeminden av toplar; gagasını suya veya yumuşak çamura sokabilir. Başını alçakta tutarak gagasını yanlara doğru hareket ettirmesi de görülür. Daha derin kesimlerde yüzebilir ve başını suya daldırırken gövdesinin arka kısmını yükseltebilir. Bu davranışları, kıyıdaki daha sığ bir şeride bağlı küçük kumkuşlarından farklı alanları kullanmasına imkân verir.

Bir grup aynı yönde hızla ilerleyerek av arayabilir. Böyle bir görünüm tek başına her bireyin aynı avı yediğini ya da bütün hareketlerin planlı bir iş bölümü olduğunu kanıtlamaz. Kuşların yön değiştirmesi, gaga vuruşları ve gerçekten yakalanan avlar ayrı izlenmelidir. Beslenme gündüzle sınırlı değildir; ancak belirli bir alandaki gece kullanımını söylemek için o alana ait gözlem gerekir. Kuşları toplamak amacıyla yem atılmamalı veya suya girilerek beslenme yerlerinden sürülmemelidir.

Aynı Kuşun İki Çok Farklı Görünüşü

Kara Kızılbacakta mevsimsel giysi değişimi belirgindir. Siyah başlı ve koyu karınlı bir ilkbahar kuşuyla açık gri sırtlı, beyaz alt taraflı bir kış kuşu ilk bakışta farklı türler gibi görünebilir. Bu farkı anlamanın yolu yalnız rengi ezberlemek değildir: ince uzun gaga ve zarif gövde gibi daha kalıcı özellikler de öğrenilir. Aradaki tüy değişimi sırasında iki görünüşün parçalarını bir arada görmek doğaldır. Böyle bireyleri yeni bir tür veya mutlaka genç kuş saymak yanıltıcı olur.

Bakım Görevi Göç Zamanını Etkileyebilir

Dişinin üreme alanından erkekten önce ayrılabilmesi, kuşlarda bütün ailenin göçe birlikte başlamadığını gösteren bir örnektir. Erkek yumurta ve yavru bakımında kalırken dişi güneye doğru hareket etmiş olabilir. Bu bilgi sürülerin neden farklı zamanlarda ve farklı yaş bileşimleriyle görülebildiğini anlamaya yardım eder. Yine de tek bir geçiş tarihinden bireyin eşeyi çıkarılamaz; genel yaşam döngüsü ile belirli bir kuşun kimliği birbirinden ayrılmalıdır.

Yüzebilen Bir Kıyı Kuşu

Kara Kızılbacağı yalnız su kenarında yürürken düşünmek eksik bir görüntüdür. Beslenirken yüzmesi ve başını daha derine uzatması normal davranışları arasındadır. Bu yüzden bir havuzun kıyı çizgisi kadar açık sığ kesimlerini de dürbünle taramak yararlı olabilir. Kuşun yüzmesi onu bir ördek yapmadığı gibi, derinde bulunması da tek başına tür tanısı değildir; gaga, yüz ve kanat deseni yine görülmelidir.

Beyaz Sırt Her Zaman Yeterli Değildir

Uçan bir kıyı kuşunda beyaz sırt alanı kolayca dikkati çeker. Kara Kızılbacakta da bulunan bu özellik yakın akrabalarında tekrar eder. Daha yararlı soru, beyazlığın kanadın arka kenarına geniş bir şerit halinde yayılıp yayılmadığıdır. Kuşu zorla uçurmak yerine doğal uçuşunu bekleyerek bu farkı görmek mümkündür. Böylece hem daha güvenilir bir tanı elde edilir hem de dinlenme ve beslenme davranışı kesilmez.