Kum-gri sırtın ardında sıcak kızıl-turuncu sağrı, kuyruk üstü ve kuyruk altı örtüleri belirir.
Kızılca Kuyrukkakan
Oenanthe xanthoprymna • Kurdish Wheatear
Kızılca Kuyrukkakan
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Kızılca Kuyrukkakan (Oenanthe xanthoprymna; Kurdish Wheatear), açık ve kayalık dağ yamaçlarının küçük ötücü kuşudur. Üreme erkeğinde gri üst taraf, siyah yüz ve boğaz ile kuyruğun çevresindeki kızıl-turuncu örtü tüyleri karşıtlık oluşturur. Dişi daha soluk ve kahverengidir; yakın akrabası Oenanthe chrysopygia güncel sınıflandırmada ayrı türdür.
Genel Görünüm ve Duruş
Erkeğin gagası uzun ve incedir. AlUla’nın 2024 uzman rehberinde beyaz kaşın altında siyah boğaz önlüğünün siyah kanatlarla birleştiği anlatılır. Baş ve sırt gri, kuyruk çevresindeki örtü tüyleri kızıl-turuncudur. Kuyruğun beyaz yan bölümlerini, ortadaki siyah çizgi ile geniş siyah uç bandı sınırlar. Kuyruk tüylerinin beyazı ile bu tüylerin üzerini örten kızıl bölüm aynı anatomik alan değildir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Dişinin genel görünüşü gri-kahverengi ve erkeğinkinden daha donuktur. Boğaz çoğu kuşta daha açıktır; buna rağmen koyu boğazlı dişiler de bulunur. Bu nedenle erkeğin siyah önlüğünün bulunmamasını anlatan kısa rehber özeti, dişinin boğazının her zaman bembeyaz olduğu biçiminde okunmamalıdır.
Shirihai ve Svensson’un uzman rehberindeki koyu boğazlı dişilerde, tüyler aşındıkça boğazın koyuluğu daha çok açığa çıkar; yine de erişkin erkeğin yoğun siyahına ulaşmaz. İlk kış kuşlarında kuyruk köşeleri erişkindeki kadar beyaz olmayabilir. Gençlerin gövde tüyleri daha gevşek görünür; arka taraftaki kızıllık azalır ve gövdede belirgin beneklenme bulunmayabilir.
Uçuşta Görünüm
Kuyruk açıldığında beyaz köşelerle siyah orta bölümün ve uç bandının oluşturduğu düzen seçilir. Bazı ilk kış kuşlarının dış kuyruk tabanı kızılımsı olabilir. Rehber bu kuşlarda kanat altı renginin ve yüz deseninin de incelenmesini ister; yalnız kuyrukta kızıl görülmesi Oenanthe chrysopygia tanısı koydurmaz.
Ses ve Davranış
Ötüşü kısa ve vızıltılıdır; Oenanthe chrysopygia türünün ötüşüne benzer. Cornell’in uzman hesabındaki bu benzerlik, sesin tek başına iki yakın türü kolayca ayıran bir işaret olmadığını gösterir.
Mısır’ın güneydoğusundaki Wadi Aukau’da 26 Mart 1983’te bir erkek, kayanın tepesinde öterken kaydedilmiştir. Goodman ve Abdel Mowla Atta’nın özgün gözlemi, üreme alanının dışında da ötüş duyulabildiğini gösterir; bu tek kayıttan Mısır’da yuvaladığı sonucu çıkmaz.
Irak’ın kuzeyindeki Peramagroon’da 19 Nisan 2010’da, yamaçtaki bir kaya çıkıntısının yarığında yumurtalı yuva bulunmuştur. Bu, yuva yerini doğrudan gösterir; çalışmada yumurtaların sayısı ve kuluçkanın kaç gün sürdüğü verilmez. Bu tür için tipik yumurta sayısı, iç döşeme malzemesi ve doğrulanmış kuluçka süresi bu kaynak taramasında belirlenemedi.
Karıştırılabilecek Türler
Kuyrukkakanın (Oenanthe oenanthe; Northern Wheatear) üreme erkeğinde sırt gri, gözün çevresindeki maske siyahtır. Fakat sırtın kuyrukla birleştiği bölüm temiz beyazdır; açılan kuyrukta bu beyaz zemin üzerindeki siyah ters T belirginleşir. Kızılca Kuyrukkakanın kuyruğun hemen üstündeki sıcak renkli örtüsüyle karşılaştırılacak yer burasıdır. Dişi ve genç Kuyrukkakanlarda erişkin erkeğin keskin maskesi beklenmez.
Kara Kızılkuyruk (Phoenicurus ochruros; Black Redstart), küçük gövdesi ve kızıl kuyruğuyla akla gelebilir. Dış kuyruk tüyleri turuncu, ortadakiler koyudur; Kızılca Kuyrukkakanın erişkininde tarif edilen beyaz yan kuyruk alanlarını taşımaz. Bazı erkeklerin kanadında açık bir alan bulunur, fakat ilk yaş kuşlarında ve farklı alt türlerde bu görünüş değişir. Bu yüzden açık kanat alanının bulunmaması Kara Kızılkuyruğu tek başına dışlamaz.
Kara Kulaklı Kuyrukkakanın (Oenanthe melanoleuca; Eastern Black-eared Wheatear) erkeğinde kanatlar siyahken sırt ve tepe çok açıktır. Boğaz beyaz veya siyah olabilir. Dolayısıyla siyah boğazlı bir erkek yalnız boğaz önlüğüyle Kızılca Kuyrukkakan sayılmaz; üst tarafın açık rengi ve kuyruk çevresindeki desen de karşılaştırılır.
Oenanthe chrysopygia (Red-tailed Wheatear), özellikle açık boğazlı dişi ve ilk kış Kızılca Kuyrukkakanlara benzer. Ayrıntılı uzman rehberinde kanat altı örtüleri daha beyazımsı, Kızılca Kuyrukkakanda ise koyu olarak anlatılır. Kuyruk ucundaki siyah bandın genişliği, yüz çizgisi ve kuyruk köşeleri birlikte karşılaştırılır. Genç Kızılca Kuyrukkakanlarda da kızıl kuyruk tabanı görülebilmesi bu ayrımı zorlaştırır.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Beyaz kaşın altında siyah yüz maskesi boğaz önlüğüyle birleşir; kanatlar da siyahtır.
Açık kuyruk tabanı, siyah orta telekler ve geniş siyah uç bandıyla birlikte görünür.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Çoğu Arabistan, Kızıldeniz çevresi ve Kuzeydoğu Afrika'dadır.
Şubat
Erken dönüşte güneydoğunun kayalık vadilerini tarayın.
Mart
Üreme alanlarına geliş artar; erkek yüz-boğaz ve kızıl sağrıyı birlikte görün.
Nisan
Kayalık yamaçta şarkı ve eşleşme başlar; oyuklara yaklaşmayın.
Mayıs
Kaya yarığı yuvalarında kuluçka; alarm veren çiftten uzaklaşın.
Haziran
Yem taşıyan erişkini izlemeyin; yuvayı yırtıcılara ve insana açığa çıkarır.
Temmuz
Aile gruplarında gençler pullu ve soluk; kızıl sağrı yine seçilir.
Ağustos
Yüksek taşlıklarda dağılma ve tüy değişimi görülür.
Eylül
Güneye hareket başlar; geçit ve kuru vadilerde arayın.
Ekim
Geçişte dişi-tip kuşlarda kuyruk desenini açık fotoğrafla doğrulayın.
Kasım
Çoğu üreme alanından ayrılmıştır; geç kayıt dikkatle belgelenmelidir.
Aralık
Türkiye kaydı olağandışıdır; habitat, ses ve açık kuyruk görüntüsü alın.
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Kayalık dağ yamacı
Seyrek çalılı taşlık yamaç, kayşat, uçurum eteği ve iri kaya alanı.
Kuru vadi ve geçit
Çıplak avlanma yüzeyi ve tünek kayası bulunan kuru vadi, boğaz ve dağ geçidi.
Taş yığını ve oyuk
Yuva için derin yarık sağlayan kaya, taş duvar, moloz ve kayşat alanları.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Kuyrukkakan
Oenanthe oenanthe- Sağrı
- Temiz beyaz
- Kuyruk
- Siyah-beyaz ters T; kızıl örtü yok
- Alt taraf
- Göğüs çoğu kez sıcak devetüyü
Kara Kuyrukkakan
Phoenicurus ochruros- Kuyruk
- Büyük ölçüde kızıl, orta telek koyu
- Yapı
- Daha küçük ve ince kuyruklu
- Kanat
- Erkekte açık kanat paneli olabilir
Kara Kulaklı Kuyrukkakan
Oenanthe melanoleuca- Sağrı
- Beyaz
- Kuyruk
- Daha beyaz, dar siyah uç
- Sırt
- Erkekte beyazımsı-krem
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Kaya oyuğunda yuvaKaya yarığı, kayşat içi, taş altı veya duvar boşluğunda derine yerleştirilir.
- 2Ot ve kökten çanakKuru ot, ince kök ve bitki sapından çanak; içi yün, kıl ve daha ince otla döşenir.
- 3Genellikle 4–5 yumurtaYumurtalar mavimsi-beyaz ve seyrek kestane-kahverengi beneklidir.
- 4Yaklaşık 13–14 günKuluçkayı çoğunlukla dişi yürütür; iki eş yavru beslemeye katılır.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Kızılca Kuyrukkakan ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Sinekkapangiller (Muscicapidae) — 31 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Kızılca Kuyrukkakan
Kum-gri sırtın ardında sıcak kızıl-turuncu sağrı, kuyruk üstü ve kuyruk altı örtüleri belirir.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
