Hızlı Tanı

Taşkızılı kayalık dağ yamaçlarının kısa kuyruklu, güçlü gövdeli, uzun kanatlı bir sinekkapanıdır. Üreme giysisindeki erkek parlak mavi-gri baş ve boğaz, turuncu-kızıl göğüs ve karın, koyu kanatlar, sırtta belirgin beyaz alan ve kızıl kuyrukla çok çarpıcıdır. Beyaz sırt alanı kapalı kanatta omuzların gerisinde görünür; uçuşta sırtın alt bölümünde belirginleşir. Dişi ile genç kuş sıcak kahverengi, baştan alt tarafa kadar açık kenarlı pullu-desendlidir; onların da kuyruk ve kuyruk sokumu kızılı tanıda önemlidir. Tek başına turuncu alt taraf, mavi baş ya da kızıl kuyruk yeterli değildir; gövde oranı, beyaz sırt, koyu kanat, kısa kızıl kuyruk, habitat ve davranış birlikte aranır.

Türkiye'de kayalık, güneş alan, seyrek çalılı ve kısa otlu dağ yamaçlarında yaz ziyaretçisi ve üreyen türdür. İlkbaharda Sahra altı Afrika'dan gelir, yaz sonunda ve sonbahar başında güneye döner. Kaya tepesi, taş duvar, uçurum çıkıntısı veya alçak direk üstünde dik durup çevreyi tarayabilir; avı gördüğünde yere iner ya da kısa bir hava saldırısı yapar. Erkek bazen şarkı uçuşunda belirginleşir. Üreme alanında kuşu görünür noktaya çıkarmak için ses oynatılmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Boyu doğrudan kaynakta 19 santimetre, ortak canlı kütle değeri 50,3 gramdır. Eşeye özgü doğrulanmış tek kütle değeri bulunmadığı için bu ortak değer erkek ve dişi kutularında açıkça tekrarlanır. Kaynak kanat açıklığını 33–37 santimetre aralığında verir; kullanıcı kararı gereği panelde gösterilmez ve aralıktan temsilî ortalama uydurulmaz. Gövde küçük ardıç gibi dolgun, baş yuvarlak, gaga düz, koyu ve böcek yakalamaya uygun orta uzunluktadır. Kuyruk kısa görünür, kanatlar kuyruğa doğru uzun uzanır; bu oran onu daha uzun kuyruklu kızılkuyruklardan ayırır.

Üreme erkeğinin başı, boğazı ve üst göğsü mavi-gri, alt tarafı parlak pas-turuncudur. Kanatlar koyu kahverengi-siyah, sırtın alt bölümündeki beyaz alan keskin ve geniştir. Kuyruk sokumu ile kuyruk kızıl-turuncu, orta kuyruk telekleri daha koyu olabilir. Tüy aşınması mavi ve turuncu tonu soldurabilir; gölgede baş gri-siyah, güneşte daha mavi görünür. Fotoğrafın renk doygunluğu tür ya da eşey ölçüsü değildir.

Dişi erkeğin renk bloklarını taşımaz. Baş, sırt, göğüs ve karında açık kenarlı koyu tüyler düzenli pullu görünüm yaratır; zemin sıcak kahverengi ile devetüyü arasında değişir. Kuyruk kızıldır. Genç kuş da pulludur ve dişiye benzer, fakat tüy kenarları daha taze, düzenli ve kontrastlı olabilir. Kuş dik bir kaya üstünde gövdesini uzatabilir; beslenirken yere iner, kısa sıçramalarla ilerler ve kuyruğunu titretebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi üreme giysisinde kolayca ayrılır. Erkeğin mavi-gri başı, beyaz sırt alanı ve turuncu alt tarafı; dişinin baştan karına uzanan kahverengi pulluluğuyla belirgin karşıtlık gösterir. Bununla birlikte birinci yaz erkeği kahverengi tüy kalıntıları ve daha mat renkler taşıyabilir. Geçiş giysisinde mavi tüylerin üzerinde açık uçlar görülebilir. Tek bir soluk kareye bakarak dişi kararı verilmez; beyaz sırt, kuyruk rengi ve tüy yaşı kontrol edilir.

Gençler yuvadan çıktıktan sonra benekli-pullu giysi taşır. Dişiden ayrım, tüylerin eşzamanlı tazeliği, daha düzenli açık kenarlar ve aile bağlamıyla desteklenebilir; uzak gözlemde kesin yaş iddiasından kaçınılır. Hem dişi hem gençte kızıl kuyruk bulunur. Mavi Kaya Ardıcı dişisi de pullu olabilir, fakat kuyruğu çoğunlukla koyu ve daha uzundur; Taşkızılının kısa kızıl kuyruğu ile daha açık alt tarafı birlikte aranır.

Yuva kaya çatlağı, oyuk, taş duvar boşluğu veya kaya altındaki korunaklı bir girintiye yerleştirilir. Dış bölüm kuru ot, kökçük, yaprak ve yosundan; iç fincan daha ince kökçük, sap ve yumuşak bitki liflerinden yapılır. Tipik yumurta sayısı 4–5'tir; yaşam tarihi veri derlemeleri ortalamanın yaklaşık 3,5–4,5 arasında değişebildiğini gösterir. Dişi yaklaşık iki hafta, güvenilir tür hesaplarında çoğunlukla 14–15 gün kuluçkaya yatar. Yavru gelişim süresi için yeterince sağlam tek değer doğrulanmadığından gün uydurulmaz. Yuva çatlağına yaklaşılmaz, taş kaldırılmaz, yem taşıyan erişkin takip edilmez.

Uçuşta Görünüm

Taşkızılı uzun ve sivriye yakın kanatlarıyla hızlı, doğrudan uçabilir; kısa beslenme uçuşları ile erkek şarkı uçuşu birbirinden farklıdır. Üstten erkekte mavi-gri baş ve üst sırt, koyu kanatlar, belde geniş beyaz alan ve kızıl kuyruk birlikte görünür. Beyaz alan kanadın üzerinde bir bant değildir; gövdenin sırt-bel bölümündedir. Levha, başlık ve pin bu anatomik konumu karıştırmamalıdır. Dişide üstten kanatlar ve sırt kahverengi-pullu, kuyruk yine kızıldır; erkeğin beyaz sırtı beklenmez.

Alttan erkekte turuncu gövde ve kızıl kuyruk belirgin, kanat altı ise açık kahverengi-gri ile koyu uçuş telekleri karışımındadır. Bütünüyle beyaz, saydam veya tekdüze açık bir altkanat tür işareti değildir. Alttan görünüşte beyaz sırt alanı görülmez. Birincil uçuş ipucu üstten erkek sırt-bel beyazı ile kızıl kuyruk paketidir; alttan turuncu gövde ve kızıl kuyruk destek verir. İki yüzey ayrı anlatılır, tek işaretle kesin teşhis yaptırılmaz ve kuş uçurulmaz.

Ses ve Davranış

Şarkı melodik, akıcı, ıslıklı ve ardıçları andıran değişken cümlelerden oluşur. Erkek kaya tepesi veya başka açık bir noktada söyleyebilir; bazen yükselip süzülerek şarkı uçuşu yapar. Temas çağrıları kısa, sert ya da ıslıklı; alarm daha keskin ve yinelenen yapıdadır. Sesin ritmi ve tınısı yararlıdır fakat kayıt kalitesi, yankılı kaya ortamı ve başka ötücüler karışıklık yaratır. Görsel özelliklerle eşleşmeyen tek ses kesin kayıt sayılmaz.

Beslenme çoğunlukla yerde gerçekleşir. Kuş yüksek bir gözetleme noktasından böceği görüp yere iner, kısa koşu veya sıçramayla yakalar; zaman zaman havadaki böceğe kısa saldırı yapar. Kuyruğu ve gövdeyi hareket ettirme, kaya üstünde dik durma ve açıklıkla örtü arasında gidip gelme tipiktir. Üreme alanında erkeğin şarkı noktası yuvanın tam yeri değildir; gözlemci bu noktadan dişiyi veya yuvayı aramamalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Mavi Kaya Ardıcı erkeği büyük ölçüde koyu mavi-gri, alt türüne göre turuncu-kestane alt taraflı olabilir; fakat Taşkızılı erkeğinin geniş beyaz sırt alanı ve parlak kızıl kuyruğu belirleyicidir. Mavi Kaya Ardıcı genellikle daha uzun kuyruklu ve daha tek renkli görünür. Dişileri daha zordur: her ikisi pulludur, ancak Taşkızılı daha kısa kızıl kuyruklu, daha sıcak ve açık; Mavi Kaya Ardıcı daha uzun koyu kuyruklu ve koyu gövdelidir. Kuyruk rengi ışıkla doğrulanır.

Kızılkuyruk erkeğinde beyaz alın, siyah yüz ve kızıl kuyruk vardır; beyaz sırt alanı yoktur, yapı daha ince ve kuyruk daha hareketlidir. Kara Kızılkuyruk da daha küçük-ince, kızıl kuyruklu ve kanat oranı farklıdır. Taş Bülbülü erkeği turuncu alt taraflı olabilir fakat siyah yüz içinde beyaz boğaz, uzun siyah kuyruk ve beyaz sırtsız mavi-gri üst taraf taşır. Kaya Ardıcı daha iri, farklı baş-gövde desenli ve kızıl kuyrukludur. Tanı renk tekliğine değil, kısa kuyruklu oran, erkek beyaz sırtı veya dişi pulluluğu, kızıl kuyruk, kayalık yüksek habitat, davranış ve sese dayanır.