kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English

Biyolojik Bilgiler

Boyu
erkek31,8 cm
dişi34,1 cm
Kanat Açıklığı
erkek68,3 cm
dişi72,8 cm
Ağırlığı
erkek170,6 g
dişi210,5 g

Tür Bilgisi

Türkçe Yaz Atmacası
İngilizce Levant Sparrowhawk
Bilimsel Tachyspiza brevipes
IUCN Durumu
LC • Asgari Kaygı

Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. Değerlendirilen ad: Accipiter brevipes. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026

Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Yaz Atmacası (Tachyspiza brevipes, Levant Sparrowhawk), Atmaca’ya benzeyen küçük bir yırtıcıdır. Özellikle erişkinlerde koyu göz, daha sivri görünen uzun kanat ve açık kanat altıyla koyu kanat ucu arasındaki karşıtlık dikkati çeker. Bu işaretler kuşun yaşıyla birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Atmaca ile karşılaştırıldığında kanatlar daha uzun ve sivridir. Bu oran, uzaktan küçük bir doğanı andırmasına yol açabilir.

Tünemiş gençte de kanat oranı bilgi verir. Oscar Campbell’ın 2026 incelemesinde Yaz Atmacası’nın katlanmış kanadından dışarı uzanan uzun teleklerin daha uzun bir kama oluşturduğu belirtildi. Uçları, Şikra’ya göre kuyruk ucuna daha çok yaklaşır; en uzun üç teleğin uçları arasındaki aralıklar daha eşittir. Bu ayrıntılar açık kanattaki “parmak” sayısından farklıdır ve ancak iyi, yandan bir görünüşte değerlendirilebilir.

Erişkin erkeğin başı, sırtı ve kanat üstü mavi-gridir; yanaklar gridir. Göğüs ve böğürlerdeki çok ince kızıl çizgiler uzaktan açık, hafif sıcak renkli bir yüzey gibi görünebilir. Kanat altındaki açık alan, siyahımsı el teleği uçlarıyla karşıtlık oluşturur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin dişi daha kahverengimsi gridir ve göğüs çizgileri erkeğinkinden daha belirgindir. Atmaca dişisinin belirgin açık kaşıyla karşılaştırıldığında yüzü daha tekdüze görünür. Dişinin daha iri olması yardımcı bir izlenimdir; uzaktaki tek kuşta yalnız büyüklükle eşey belirlenmez.

Genç kuşun üst tarafı kahverengi, göğsü iri boyuna lekelerle desenlidir; boğaz ortasında koyu bir çizgi görülebilir. Göğüs lekeleri böğürlere doğru ok başı biçimleri ve enine çizgilere dönüşebilir. Kanat altı örtüleri de beneklidir. Dolayısıyla gençte erişkin erkeğin neredeyse beyaz görünen kanat altını aramak yanıltır.

Genç erkeklerin hepsi aynı deseni göstermez. Eilat’ta 1996–1998 ilkbahar çalışmalarına dayanan, 2015’te yayımlanan araştırma; bazılarında alışılmış uzun damla lekeleriyle birlikte göğüs ve böğürlerde dişiyi andıran enine çizgiler bulunduğunu anlattı. Yazarlar bu görünüşün iri dişilerin saldırısından korunmaya yarayabileceğini öne sürdü. Ancak bu açıklama bir varsayımdır; araştırma, söz konusu gençlerin bu sayede daha çok yaşadığını deneyle göstermedi. Enine çizgiler taşıyan her kuşun erişkin dişi sayılmaması bu nedenle önemlidir.

Tüy yenilemesinin görünürlüğü de mevsime göre değişir. Eilat çevresinde 13 Nisan–3 Mayıs 1996’da yakalanan 218 kuşun incelendiği araştırmada, yalnız yüzde 7’sinde belirgin tüy değişimi görüldü. Bu sonuç, o ilkbahar geçişindeki incelemeye aittir; kuşların yıl boyunca tüy değiştirmediğini söylemez. Araştırmacılar yaşı değerlendirirken tüy giysisi ve yenilemeyle birlikte göz rengini de kullandı.

Sonbahardaki ilk yıl kuşlarını inceleyen 2026 çalışmasında, araştırılan Yaz Atmacası fotoğraflarında gençlik sonrası tüy yenilemesi görülmedi. Buna karşılık Birleşik Arap Emirlikleri’nin yerleşik Şikralarında bazı gövde tüyleri yaz sonunda yenilenmeye başlayabiliyordu. Yazar, bu farkın göçmen Şikralarda aynı tarihlerde beklenemeyeceğini özellikle belirtir. Bu yüzden iki türün farklı bölge ve mevsimlerde çekilmiş fotoğraflarını aynı yaş anahtarıyla okumamak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Erişkin erkeğin kuyruk üstü büyük ölçüde düz renkli görünebilir; ince koyu çizgiler özellikle dış kuyruk tüylerinde seçilir. Gençlerin kuyruğu daha belirgin bantlıdır.

İyi açılmış kanatta uçtaki dört dış telek, parmak gibi ayrık görünür. Genç kuşta kanat altının arka kenarı da koyu ve belirgindir. Bununla birlikte bir fotoğraf, duruş ve bakış açısı yüzünden beş ayrık uç izlenimi verebilir; böyle bir görüntü türü dışlamaz.

Göç sürüsü yükselen sıcak havada küçük daireler çizerek yükselebilir. Acopian’ın Ermenistan saha rehberi, süzülüşte kanatların düz tutulduğunu ve kuyruğun çoğunlukla kapalı olduğunu anlatır. Etkin uçuşta hızlı kanat vuruşları ile süzülüşler birbirini izler. Dolayısıyla aynı kuş, yükselirken ve yol alırken farklı bir siluet sunabilir.

Ses ve Davranış

İnce, tiz ve “kevik” benzeri çağrısı kuşun varlığını duyurabilir.

Yuva küçük dallardan yapılır; içi ince dallar ve yeşil yapraklarla döşenir. Oiseaux.net’in uzman tür hesabı 3–5 yumurta ve 30–35 günlük kuluçka bildirir. Aynı hesapta gençlerin yumurtadan çıktıktan 40–45 gün sonra yuvadan uçtuğu, yaklaşık iki hafta daha ebeveynleriyle kaldığı belirtilir. Bunlar tür hesabının rehber süreleridir; Türkiye’de izlenmiş bir yuva örnekleminin ölçümleri değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Atmaca (Accipiter nisus, Eurasian Sparrowhawk) daha yuvarlak kanatlı, uzun ve dar kuyrukludur; kuyruk ucu çoğu kez düz kesilmiş görünür. Erişkin erkek turuncu, dişi sarı gözlüdür. Dişide açık kaş çoğunlukla belirgindir. Gençte alt tarafın daha kaba çizgili olması tek başına Yaz Atmacası demek değildir; kanat biçimi ve bütün gövde deseni birlikte aranır.

Şikra (Tachyspiza badia, Shikra) da benzer bir küçük atmacadır. Gençlerinde göz genellikle gri veya sarımsı, tam açılmış kanat ucunda beş dış telek ayrık görünür; kuyruk altı örtüleri çoğunlukla desensizdir. Yaz Atmacası’nda dört ayrık telek ve kuyruk altına uzanabilen desen birlikte değerlendirilir. Olağan dışı göz rengi görülebildiği için yalnız göz rengiyle karar verilmez.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Yaz Atmacası saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye
3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme
01
Koyu göz

Atmaca’nın sarı gözünden farklıdır.

02
Sivri kanat

Kanat Atmaca’dan uzun ve daha sivri görünür.

03
Açık alt kanat, koyu uç

Yalnız alttan doğru açıyla değerlendirin.

Gözlem Noktaları

Uzun mesafeli göçmen; tek sabit kilometre yok
Toplam Gözlem: 67 İlkbahar ve özellikle sonbahar geçidi

Aylık kayıt yoğunluğu

12 ay
O
Ş
M
N
M
H
T
A
E
E
K
A

Kayıt yoğunluğu gözlem çabasından etkilenir.

Türkiye kuşları

Yaz Atmacası

Levant Sparrowhawk
Tachyspiza brevipes

Atmaca’nın sarı gözünden farklıdır.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...