Boğaz ve göğüste çizgiler
Açık zeminde ince koyu çizgiler.
Çizgili Gerdanlı Kırlangıç
Petrochelidon fluvicola • Streak-throated Swallow
Erkek tüneme
Biyolojik Bilgiler
Boyu
erkek11 cm
dişi11 cm
Kanat Açıklığı
erkek—
dişi—
Ağırlığı
erkek9,7 g
dişi9,7 g
Tür Bilgisi
Türkçe
Çizgili Gerdanlı Kırlangıç
İngilizce
Streak‑throated Swallow
Bilimsel
Petrochelidon fluvicola
Takım
Passeriformes
Familya
IUCN Durumu
LC
• Asgari Kaygı
Morfolojik Özellikler ve Görünüm
Hızlı Tanı
Çizgili Gerdanlı Kırlangıç küçük, sıkı gövdeli ve kareye yakın kısa kuyruklu bir Güney Asya kırlangıcıdır. Erişkinde alın, tepe ve ense donuk kestane; sırt ile kanatlar parlak koyu lacivert-siyah; sağrı açık kahverengi; alt taraf beyazımsıdır. Adını veren belirgin özellik, çene, boğaz ve üst göğüste görülen koyu kahverengi ince çizgilerdir. Çizgiler yanaklara uzanabilir, karında ise zayıflar. Kuyruk çatallı değil, sığ oyuklu ya da neredeyse karedir. Uçuşta açık kahverengi sağrı, koyu üst taraf ve kısa kare kuyruk birlikte fark edilir.
Güvenli tanı için kestane tepe, koyu mavi-siyah sırt, açık kahverengi sağrı, çizgili boğaz-göğüs, kısa kuyruk ve küçük toplu yapı aynı bireyde aranır. Tek başına çizgili göğüs yeterli değildir; genç kırlangıçların tüy kenarları, kirlenme veya gölge benzer bir izlenim yaratabilir. Türün doğal yayılışı Hindistan alt kıtasıdır. Türkiye’de olağan bir tür değildir; iddia edilen her kayıt yüksek çözünürlüklü fotoğraf, uçuşta üst-alt açı, ham ses ve bağımsız uzman incelemesi gerektirir.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövde serçe büyüklüğünde fakat kısa boyunlu ve önden dolgun görünür. Gaga kırlangıçlara özgü kısa, yassı ve geniş ağız açıklıklıdır. Kanatlar uzun ve sivri, bacaklar çok kısa, ayaklar tünemeye uygundur. Tel üzerinde otururken göğüs dolgun, kuyruk kısa ve köşeli görünür; Kır Kırlangıcının uzun kuyruk uzantıları yoktur. Ev Kırlangıcından daha koyu yüzlü ve desenli alt taraflıdır.
Erişkin tepesi kızıl-kestane olmakla birlikte ışıkta turuncu, gölgede koyu kahverengi görünebilir. Göz çevresi koyu, yanak ve boğaz zemini açık kremdir. Boğaz ile üst göğüsteki ince koyu çizgiler merkezde ve yanlarda belirgindir; göğsün altına doğru seyrekleşir. Sırtın koyu metalik alanında taze tüylerin açık uçları ince soluk çizgiler oluşturabilir. Sağrı sırt ve kuyruk arasında açık kahverengi bir kuşak meydana getirir; bu alan beyaz değildir.
Yerde yürümek için değil havada avlanmak için biçimlenmiştir. Dinlenmede elektrik teli, çıplak dal, köprü ve bina çıkıntısı kullanabilir. Soğuk sabahlarda topluluk hâlinde tellere dizilebilir. Koloni yakınında yüzlerce kuş çamur alma, yuva girişi ve hava avlanması arasında gidip gelir. Toplu görülmesi veya köprü altında uçması tek başına tür tanısı değildir; bölgede yaşayan başka kırlangıçlar da aynı alanı kullanabilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi tüy görünümü bakımından birbirine çok benzer. 2020 tarihli yuva mimarisi çalışması belirgin eşeysel renk farkı olmadığını bildirir. Erkekte tepe yamasının ortalamada daha büyük olabileceği belirtilse de örtüşme vardır; tek fotoğraftan kesin eşey tayini yapılamaz. Biyolojik bilgiler panelinde eşeye özgü doğrulanmış tek değer bulunmadığından AVONET’in ortak erişkin kütlesi iki eşey kutusunda gösterilir.
Genç kuşun tepesi erişkindeki parlak kestane yerine daha donuk kahverengi olabilir. Üst tarafın metalik parlaklığı daha az, tüy kenarları daha açık; boğaz-göğüs çizgileri ise yaşa ve tüy durumuna göre farklı keskinlikte görünebilir. Aşınmış erişkin de matlaşabileceği için yalnız parlaklığa bakılarak yaş tayini yapılmaz. Kanat örtüleri, tepe rengi, sağrı ve tüylerin genel tazeliği birlikte değerlendirilir.
Yuvadan yeni çıkan yavru kısa kanatlı ve kabarık görünebilir; koloni girişlerinin önünde uçuş alıştırması yapar. Ebeveynler havada yakaladıkları küçük böcekleri yuvaya taşır. Yuva girişine uzun süre yaklaşmak, kuşların besleme seferini kesebilir ve yırtıcıların dikkatini çekebilir. Koloni altındaki düşmüş yavru, tehlikede değilse rastgele başka yuvaya konulmamalıdır.
Uçuşta Görünüm
Üstten görünüşte sivri ve uzun kanatlar koyu kahverengi-siyahtır; sırt koyu metalik mavi-siyah, tepe kestane ve sağrı açık kahverengidir. Kuyruk kısa, sığ oyuklu veya kareye yakındır. Açık sağrı, uçuşta en kolay görülen alanlardan biri olabilir; fakat Kızıl Kırlangıcın sıcak kızıl sağrısı ve farklı kuyruk yapısıyla karıştırılmamalıdır. Üst yüz levhası kullanılıyorsa pinler yalnız tepe, sırt, sağrı ve kuyruk gibi üstten görülen alanlara bağlanmalıdır.
Alttan görünüşte kanatlar koyu gri-kahverengi, gövde altı açık ve boğaz-üst göğüs çizgilidir. Çizgiler hızlı uçuşta çoğu zaman seçilemez; yakın fotoğraf veya tüneme görüntüsü gerekir. Kuyruk altı kısa ve koyu görünür. Alt yüzeyde tek büyük renk yaması yoktur. Uçuş ipucunun amacı, alttan görülen çizgili ön gövde ve kısa kuyruğu üstten görülen sağrı-sırt paketiyle ayrı ayrı açıklamaktır.
Kanat vuruşları hızlı, aralarda süzülme kısadır. Açık su, kanal, tarla ve yerleşim çevresinde küçük uçan böcekleri izleyerek alçak ya da orta yükseklikte dolaşabilir. Hava soğuduğunda böcek etkinliği düşünce uçuş yüksekliği ve yoğunluğu değişir. Bir sürünün hareket yönü göç rotası değildir; özellikle doğal alanı dışında tek bireyde konum, zaman ve hava koşulları yalnız destekleyici nottur.
Ses ve Davranış
Tünemiş sürüler yumuşak cıvıltılar çıkarır; uçuşta kısa, keskin ve tekrarlanan “trr-trr” benzeri çağrılar duyulabilir. Kolonide yüzlerce bireyin sesi birbirine karışır. Ses kaydı türü bulmaya yardım eder, fakat yakın Petrochelidon ve başka kırlangıçların kısa uçuş çağrılarıyla örtüşebilir. Ham kayıt, görülen bireyin eşzamanlı videosu ve ortam notuyla saklanmalıdır; ses tek başına Türkiye’de olağanüstü bir kaydı doğrulamaz.
Tür belirgin biçimde kolonidir. Çiftler uçurum çıkıntısı, köprü altı, kanal yapısı, kemer ve bina saçaklarına kapalı çamur yuva yapar. İki eş çamuru küçük topaklar hâlinde taşır; yuva kururken taze çamurun kurumasına zaman tanır. Yuvalar sık dizilebilir ve komşu duvarları paylaşabilir. Çamur kaynağı, açık avlanma alanı, su ve güvenli üst yüzey bir arada olduğunda büyük koloniler gelişebilir.
Karıştırılabilecek Türler
Ev Kırlangıcı koyu mavi üst taraf ve beyaz alt taraf taşır, fakat sağrısı parlak beyaz, tepesi koyu ve boğazı çizgisizdir. Kır Kırlangıcında alın-boğaz kızıl, göğüste koyu kuşak ve erişkinde uzun dış kuyruk telekleri bulunur; açık kahverengi sağrı ve ince çizgili beyaz boğaz paketi yoktur. Kızıl Kırlangıç daha iri, uzun kuyruklu ve sıcak kızıl enseli-sağrılıdır; alt tarafı ince çizgili olabilse de çizgi dağılımı, kuyruk ve sırt farklıdır.
Kum Kırlangıcı küçük ve kahverengi, göğüs kuşaklıdır; kestane tepe, metalik koyu sırt ve açık kahverengi sağrı taşımaz. Kaya Kırlangıcı daha tekdüze kahverengi, çizgisiz boğazlı ve kuyrukta açık pencerelidir. Doğulu Kızıl Kırlangıç ile başka Petrochelidon türlerinde tepe, ense, sağrı ve göğüs desenleri karşılaştırılmalıdır. Fotoğraf yalnız alttan ve uzaktan ise tür düzeyinde karar vermek yerine “kırlangıç türü” kaydı daha güvenli olabilir.
Türkiye açısından coğrafya güçlü bir uyarıdır. Avibase ve Clements doğal alanı kuzeydoğu Afganistan, kuzey Pakistan ve Hindistan yarımadası olarak verir; Mısır kayıt komitesi 2003 tarihli kuşu ülkenin ve Batı Palearktik’in ilk kabul edilen kaydı olarak değerlendirmiştir. OSME bölge listesi Umman, BAE, Kuveyt ve Mısır kayıtlarını aşırı sapma bağlamında sıralar. Türkiye’de doğrulanmış kayıt kanıtı bulunmadan tür “rastlantısal Türkiye kuşu” diye kesin sunulmaz.
Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Çizgili Gerdanlı Kırlangıç saha rehberi
Türkiye
Türkiye'de Gözlem Rehberi
3 saniyede ilk kontrol
Tek işaretle karar vermeÜç işareti birlikte ara
Kestane tepe
Alın, tepe ve ense donuk kestane.
Açık kahverengi sağrı
Koyu sırt ile kısa kuyruğun arasında.
Erkek–dişi karşılaştırSürgüyü çek
Erkek ve dişi tüyden güvenilir ayrılmaz; tepe yaması veya irilik fotoğrafta kesin eşey vermez.
Üstten sağrıyı, alttan çizgili önü ayırUçuş ipucu
Üstten kestane tepe-koyu sırt-açık sağrı; alttan çizgili boğaz ve üst göğüsKısa kare kuyruk ve küçük toplu yapıyla birlikte değerlendirin.
Tek başına yeterli değildir. Açık sağrı ya da çizgili göğüs tek başına kesin tanı değildir.
Bu ay
Türkiye’de bugün nerede aranır?
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Türkiye’de beklenen tür değildir.
Şubat
Yerel kırlangıçları önce eleyin.
Mart
Güney Asya tarihini Türkiye’ye taşımayın.
Nisan
Köprü kolonisini otomatik atamayın.
Mayıs
Yuva girişlerini kapatmayın.
Haziran
Kamerayı yuvaya sokmayın.
Temmuz
Koloniyi uzaktan sayın.
Ağustos
Üstten sağrı ve kuyruğu çekin.
Eylül
Alttan çizgili ön gövdeyi belgeleyin.
Ekim
Ham ses ve video saklayın.
Kasım
Olağandışı kayıt uzman incelemesi ister.
Aralık
Noktaları rotaya bağlamayın.
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Tatlı su ve kanal
Uçan böcek, çamur ve yakın yapı yüzeyi.
Köprü ve kemer
Korunaklı tavan altında koloniyal çamur yuvaları.
Açık tarım alanı
Sürülerin havada böcek yakaladığı açık yüzey.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Ev Kırlangıcı
Delichon urbicum- Sağrı
- Parlak beyaz.
- Tepe
- Koyu, kestane değil.
- Boğaz
- Çizgisiz beyaz.
Kır Kırlangıcı
Hirundo rustica- Kuyruk
- Erişkinde uzun uzantılı.
- Boğaz
- Kızıl.
- Göğüs
- Koyu kuşaklı.
Kızıl Kırlangıç
Cecropis daurica- Kuyruk
- Daha uzun ve çatallı.
- Sağrı
- Sıcak kızıl.
- Ense
- Kızıl yakalı.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Doğal üreme alanıGüney Asya’da açık su, tarım ve yerleşim çevresi; Türkiye’de üreme beklenmez.
- 2Yuva yeriKöprü, kemer, bina çıkıntısı veya uçurum altında koloniyal.
- 3Yuva yapısıÇamur topaklarından kapalı su kabağı biçimi; kısa tüp giriş, ot-kıl-tüy döşeme.
- 4YumurtaTipik 3–4; çalışmalarda 1–4 ve ortalama 3,5 bildirilir.
- 5KuluçkaUpper Wardha 2022–2024 saha çalışmasında 19 gün.
- 6EtikKoloni girişini kapatmayın, yuvaya kamera sokmayın.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Ornitolojik Saha Teşhis Levhası ve Ayırt Edici Özellikler
Kuş bilimcilerin ve rehber kitapların standartlarında hazırlanan gerçekçi teşhis levhası. İşaretli noktalara tıklayarak kritik ayırıcı özellikleri, tüy detaylarını ve saha ayırt edicilerini inceleyin.
Türleri Kıyasla
Saha Teşhis Standardı
Teşhis İpucu: 1 / 4
Tüneme Duruşu
1. Kestane Alın, Tepe ve Ense
Erişkinin alın, tepe ve ensesi donuk kestane kızılıdır; tüyler üzerinde ince, belirsiz koyu çizgiler seçilir.
Kritik Saha Belirteci:
Kestane başlık, açık alın lekesi taşımadan enseye kadar uzanır.
Tüy ve Yaş Notu:
Genç birey daha mat ve kahverengidir.
Benzer Türlerle Karşılaştırma:
Açık alın lekeli benzer kırlangıçlardan ayrılır. Çizgili Gerdanlı Kırlangıç aynı cins (Petrochelidon) ve yakın familya türleriyle karışır. Gaga, sırt, göğüs, kanat altı ve kuyruk desenini yan yana kıyaslayın.
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Çizgili Gerdanlı Kırlangıç ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Kırlangıçgiller (Hirundinidae) — 7 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
