Hızlı Tanı

Kara Ayaklı Martı, açık deniz yaşamına güçlü biçimde bağlı, küçük ve zarif yapılı bir martıdır. Üreme giysisindeki erişkinin başı, boynu, alt tarafı ve kuyruğu beyaz; sırtı ile kanat üstü açık inci grisidir. Kanat ucu, beyaz benek ya da büyük “ayna” taşımayan keskin ve düz siyah bir üçgen gibi görünür. Gaga ince ve tek renk sarı, bacaklar ile perdeli ayaklar koyu gridir ve çoğu bireyde siyaha yakın görünür. Siyah bacak, sade sarı gaga ve mürekkebe batırılmış gibi duran lekesiz siyah kanat uçları aynı kuşta doğrulandığında erişkin tanısı güçlüdür.

Gövde iri martılara göre hafif, baş yuvarlak ve boyun kısadır. Uçuşu canlı, esnek ve deniz kırlangıcını andıracak kadar çevik olabilir. Kıyıya yakın görülen erişkinlerde yalnız bacak rengine güvenilmez; ışık koyu bacağı açabilir, ayrıca nadir renk değişimleri bulunabilir. Boyut, ince gaga, kısa bacak, açık gri kanat ve siyah uç deseni birlikte incelenir. Genç kuş erişkinden belirgin biçimde farklıdır: kanat üstünde koyu bir M deseni, ensede koyu yarım halka ve kuyruk ucunda siyah bant taşır.

Genel Görünüm ve Duruş

Kara Ayaklı Martının gövdesi sıkı ve dengeli, kanatları uzun, kuyruğu kısa ve hafif çatallı ya da kareye yakın görünür. Erişkinin beyaz başında koyu göz küçük bir nokta gibi belirir; göz çevresindeki ince kırmızı halka ancak yakın ve iyi ışıklı görüntüde seçilebilir. Sarı gaga büyük martılarınkinden daha ince, düz ve narindir; ucunda kırmızı veya siyah leke bulunmaz. Açık gri sırt ve kanat örtüleri, beyaz boyun ve alt tarafla yumuşak bir karşıtlık oluşturur. Siyah kanat ucu küçük beyaz noktalarla parçalanmaz; bu sade görünüm en önemli erişkin işaretlerinden biridir.

Kaya çıkıntısında gövdesini yataya yakın tutar, kısa bacakları nedeniyle yere yakın görünür. Parmak yapısı, bilimsel adın “üç parmaklı” anlamıyla ilişkilidir: Atlantik formunda arka parmak çok küçülmüş ya da yok denecek kadar gerilemiştir; bunun sahada görülmesi beklenmez ve kuşa yaklaşma nedeni değildir. Kolonide dar kaya raflarına sıkışık yuvalar kurar. Deniz üzerinde suya hafifçe konabilir, fakat yaşamının büyük bölümünü kıyıdan uzakta uçuş ve yüzeyde dinlenmeyle geçirir.

Kış erişkininin başı bütünüyle beyaz değildir. Ense ve başın arka yanında açık gri lekeler, kulağın gerisinde daha koyu bir işaret gelişebilir; gaga sarı, kanat ucu sade siyah kalır. İlk bakışta baş lekesi başka küçük martıları çağrıştırsa da gövde oranı ve kanat ucu deseni ayırıcıdır. Tüy aşınması, yaş ve ışık gri tonunu değiştirir; bu nedenle tek fotoğrafta “daha koyu sırt” gibi öznel bir özellik kesin alt tür kanıtı sayılmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi tüy rengiyle güvenilir biçimde ayrılmaz. Erkek ortalamada biraz daha iri olabilir, ancak ölçüler geniş ölçüde örtüşür; yalnız fotoğraftaki gövde büyüklüğüne bakılarak eşey yazılmaz. İki eşey de yuva yapımı, kuluçka ve yavru bakımına katılır. Dişi levhasında farklı baş rengi, ayrı kanat deseni veya kahverengi bir “dişi giysisi” gösterilmez; aynı erişkin örüntüsü biraz daha narin bir birey üzerinde sunulur.

Genç kuşun başında siyahımsı kulak lekesi ve ensede koyu yarım halka vardır. Kanat üstündeki koyu örtüler ve dış uçuş telekleri, iki kanat boyunca belirgin bir M şekli oluşturur. Kuyruk ucunda siyah bant bulunur, gaga koyu ve bacaklar siyaha yakındır. Birinci kışta beyaz baş alanı artar, fakat koyu ense ve kanat işaretleri korunabilir. İkinci yaş kuşlarında erişkine yaklaşan gri-beyaz giysi içinde bazı koyu kanat örtüleri ve baş lekeleri kalabilir. Tam erişkin görünüşüne ulaşmak birkaç yıl sürer; yaş tayini yalnız tek bir tüyün rengine bağlanmaz.

Yuva, denize bakan sarp kayalıkta dar bir raf, oyuk ya da küçük çıkıntı üzerine yapılır; liman yapıları, binalar ve köprüler de yerel olarak kullanılabilir. Çamur, yosun, ot, deniz bitkileri ve başka lifler sıkıştırılarak sağlam, kenarlı bir çanak oluşturulur. BTO verisinde tipik yumurta sayısı 2, gözlenen aralık 1–3'tür. Erkek ve dişi 25–32 gün kuluçkaya katılır. Yavrular tüylü çıkar, dar yuvada kalır ve yaklaşık 33–54 günde uçabilir. Koloniye yukarıdan yaklaşılmaz, kayalıkta drone uçurulmaz ve yavrunun denize atlamasına yol açacak baskı oluşturulmaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta gövde küçük ve beyaz, kanatlar uzun ve açık gridir. Kanat üstünün dış ucunda, lekesiz siyah bir üçgen oluşur; siyahlık kanat ucuna düzgün biçimde toplanır. Kanat altında yüzey büyük ölçüde açık renkli, dış uç yeniden siyahtır. Kuyruk beyaz ve kısa, erişkinde koyu uç bandı yoktur. Kanat vuruşları iri martılardan daha hızlı ve esnektir; rüzgârda kayalık önünde asılı kalabilir, dalga yüzeyine yaklaşarak besin alabilir.

Genç kuşun üstten koyu M deseni ve siyah kuyruk bandı uçuşta çok belirgindir. Bu desen genç Küçük Martı ve başka birinci yaş martılarıyla karışabilir. Kara Ayaklı Martıda gövde biçimi, ensedeki yarım halka, koyu kulak lekesi ve kanadın uzunluğu birlikte kontrol edilir. Erişkinde sade siyah uç, Gümüş Martı gibi iri türlerdeki beyaz uç beneklerinden farklıdır. Uçuş levhasında üst ve alt yüzey ayrı gösterilir; kanat kurutma ya da simetrik müze pozu uçuş görünüşü yerine kullanılmaz.

Ses ve Davranış

Kolonide yüksek, burundan gelen ve türün İngilizce adına kaynaklık eden ritmik çağrılar duyulur. Çiftler yuvada baş hareketleriyle birlikte seslenir; alarm ve çatışma çağrıları daha serttir. Açık denizde çoğu zaman daha sessizdir. Yazıyla hece vermek tek başına teşhis sağlamaz; kolonideki ses yoğunluğu içinde bireysel çağrılar kolayca karışır. Kayıt almak için koloniye yaklaşılmaz ve ses çalınmaz.

Beslenirken deniz yüzeyinin hemen üstünde uçar, küçük balık ve omurgasızları yüzeyden kapar, kısa ve sığ dalışlar yapabilir. Balıkçı teknelerini izleyebilir; ancak tekne arkasındaki kuşların tamamı atıkla besleniyor kabul edilmez. Koloni döneminde yetişkinler denizde beslenip yuvaya tekrar tekrar döner. Besin yetersizliği seferleri uzatabilir ve yavru başarısını düşürebilir. Üreme sonrası geniş açık deniz alanlarına dağılır; bir kolonide izlenen hareket düzeni bütün dünya nüfusuna genellenmez.

Karıştırılabilecek Türler

Gümüş Martı ve diğer iri martılar daha büyük, daha kalın gagalı ve uzun bacaklıdır; erişkinlerinin siyah kanat uçlarında beyaz benekler veya aynalar bulunur. Kara Ayaklı Martı daha ince yapılı, sarı gagası lekesiz ve kanat ucu düz siyah görünür. Karabaş Martısı üreme döneminde koyu kahverengi başlık, kırmızımsı gaga ve bacak taşır; kanat ucu deseni de farklıdır. Küçük Martı daha küçük, erişkinde kanat altı koyu ve baş deseni farklıdır.

Genç Kara Ayaklı Martı, koyu M kanat deseni nedeniyle genç küçük martılarla karıştırılabilir. Kısa beyaz kuyruğun siyah uç bandı, koyu ense yarım halkası, kulak lekesi ve genel oranlar birlikte aranır. Kırmızı Ayaklı Kara Ayaklı Martı yalnız kuzey Pasifik'te yaşayan ayrı bir türdür; daha kısa gagası ve kırmızı bacakları vardır. Türkiye'deki bir gözlemde yalnız bacak rengi olağandışı göründüğü için bu uzak tür adı verilmez; bütün yapı ve coğrafi olasılık değerlendirilir.