Kapalı kanatta uzun birincil telek uzantısı.
Söğütbülbülü
Phylloscopus trochilus • Willow Warbler
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Hızlı Tanı
Söğütbülbülü küçük, ince yapılı ve uzun kanatlı bir yaprakbülbülüdür. Üst tarafı zeytin-kahverengi, alt tarafı kirli beyaz ile açık sarı arasında; kaşı çoğunlukla uzun ve belirgin, göz çizgisi koyudur. En yakın benzeri Çıvgından daha uzun ve sivri kanatlı, gövdesi daha uzamış, başı daha yassı görünür. Kanat kapalıyken üçüncül teleklerin gerisinde görülen birincil telek uzantısı genellikle belirgindir. Bacaklar çoğu bireyde açık kahverengi ya da pembemsi olsa da koyu bacaklı Söğütbülbülü ve açık bacaklı Çıvgın bulunabilir; bacak rengi tek başına karar ölçütü değildir.
En güvenli saha yaklaşımı birkaç işareti birlikte aramaktır: uzun kanat oranı, belirgin kaş ile koyu göz çizgisinin oluşturduğu yüz ifadesi, nispeten açık alt taraf, ince ve açık tabanlı gaga, davranış ve özellikle sestir. Erkeğin şarkısı tiz başlayıp yumuşayarak aşağı inen akıcı bir dizedir; Çıvgının düzenli, iki notalı şarkısından açıkça ayrılır. Bununla birlikte göçte sessiz bir bireyin kimliği yalnız genel sarılık ya da yalnız bacak rengiyle kesinleştirilmez.
Genel Görünüm ve Duruş
Yaklaşık 11–12,5 santimetrelik, hafif ve çevik bir ötücüdür. Gövde ince-uzun, kuyruk orta uzunlukta, kanat yaprakbülbülleri içinde belirgin biçimde uzundur. Konduğunda çoğu kez yataya yakın durur; yaprakların dış yüzlerinde hızlı sıçrayışlar yapar, kısa süre asılı kalarak av alabilir. Tüy rengi coğrafi köken, mevsim, tüy aşınması, ışık ve yaşla değişir. Batıdaki kuşlar daha zeytin ve sarı, kuzeydoğu kökenli bazı kuşlar daha gri-kahverengi ve beyazımsı görünebilir.
Tepe ve sırt genellikle düz zeytin-kahverengidir; kanatta belirgin bir bant çoğunlukla yoktur. Uzun açık kaş gözün önünden başlayıp arkasına uzanır, altında ince koyu göz çizgisi bulunur. Yanak açık zeytin ve hafif beneklidir. İnce gaganın üstü koyu, alt gaga tabanı daha açık olabilir. Boğaz ve göğüste sarı yıkama, karında daha beyaz alan görülür; bazı taze ya da genç bireyler bütünüyle daha sarıdır. Kuyruk koyu kahverengi, dış kenarlar zeytindir. Bu renklerin hiçbiri tek başına türe özgü değildir.
Kapalı kanatta birincil telek uzantısı, üçüncül teleklerin görünen uzunluğuna yaklaşan uzun bir bölüm oluşturabilir. Bu, uzun mesafeli göçe uyumlu kanat oranının sahadaki önemli yansımasıdır. Yine de kanadın karşı taraftaki teleklerle örtüşmesi, kabarmış tüyler veya kötü fotoğraf açısı uzantıyı olduğundan kısa gösterebilir. Ölçü, kanat tam ve yandan görüldüğünde değerlendirilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi görünüş bakımından güvenilir biçimde ayrılamaz. Erkek şarkı söyleyip alan savunurken davranış cinsiyet için güçlü bağlam sağlayabilir; fakat ötüşmeyen kuşun renk, iris, bacak veya karın sarılığıyla dişi ilan edilmesi doğru değildir. BTO canlı kuş ölçümleri erkeklerin ortalama kanat uzunluğu ve kütlesinin dişiden daha yüksek olabildiğini gösterir, ancak dağılımlar örtüşür ve bu değerler dürbünle eşey tayini için kullanılamaz.
Genç kuşlar taze tüyde erişkinlerden daha parlak sarı alt taraflı olabilir. Üst tarafları sıcak zeytin, tüy kenarları temiz ve aşınmamış görünür; gaga köşesinde gençlik izleri bulunabilir. Sonbaharda gençlerin sarılığı bazen Yeşil Yaprakbülbülü gibi başka türlere yöneltebilir. Kanat oranı, yüzde kaş-göz çizgisi düzeni, kanat bandının yokluğu ve ses birlikte değerlendirilir. Yaş tayini de tek sarı tona dayandırılmaz.
Üç ana coğrafi biçim geleneksel olarak trochilus, acredula ve yakutensis adlarıyla ele alınır. Bunlar arasında renk ve kanat ölçülerinde kademeli değişimler vardır; sahada her bireyi alt türe ayırmak çoğu zaman mümkün değildir. Türkiye'den geçen bir kuşun soluk oluşu onu otomatik olarak kuzeydoğu alt türüne dönüştürmez. Alt tür iddiası için ayrıntılı ölçüm, tüy yapısı, tarih ve coğrafi bağlam gerekir.
Uçuşta Görünüm
Uçuş hızlı, hafif dalgalı ve çeviktir. Çalılar arasında kısa atılışlarda kanatlar yuvarlak görünebilir; açık geçişte uzun birincil telekler daha sivri kanat ucu verir. Kuyruk düz ya da hafif çentikli görünür. Çoğu uçuş görüntüsünde Söğütbülbülünü Çıvgından tek başına ayıran parlak bir kuyruk şeridi, kanat aynası veya zıt renkli uçuş paneli yoktur.
Üstten bakışta zeytin-kahverengi sırt, koyu telekler üzerindeki ince zeytin kenarlar ve bantsız ya da çok silik bantlı kanat görülür. Uzun kanat oranı destekleyicidir. Alttan bakışta gövde açık sarımsı-beyaz, kanat altı soluk gri-kahverengidir; belirgin koyu uç bandı bulunmaz. Kanat altı türe özgü bir desen sağlamadığı için rehberde alttan görünüş yalnız sınırı göstermek amacıyla kullanılır, kesin teşhis yaptırmaz.
Uçuşta kuşun üst yüzeyi anlatılıyorsa görsel gerçekten üstten, alt gövde ve kanat altı anlatılıyorsa gerçekten alttan olmalıdır. Birincil telek uzantısı en iyi konmuş kuşta yandan okunur; açılmış kanadın genel uzunluğu aynı ölçünün yerine geçmez. Uçan birey konduğunda yüz deseni, kapalı kanat oranı ve mümkünse sesle doğrulanır.
Ses ve Davranış
Şarkı, birkaç parlak notayla başlayıp perde ve güç kaybederek aşağı doğru dökülen yumuşak, akıcı bir dizidir. Her dize birkaç saniye sürer ve aralarla tekrarlanır. Çıvgının adını andıran düzenli iki notalı şarkısından farklıdır. Temas çağrısı yumuşak, iki heceli ve hafif yükselen bir ıslık gibi duyulabilir; ancak özellikle sonbaharda Çıvgın çağrısıyla örtüşme ve bireysel değişim mümkündür. Kaydı yapan kişi sesi gördüğü kuşla eşleştirmelidir.
Beslenirken sürekli hareket eder; ince dalların ve yaprakların dışına ilerler, avı gagalar, kısa sıçrama veya asılı kalışla yaprak altından alır. Kuyruk ve kanatlarda küçük hareketler görülse de Çıvgının sık kuyruk indirme davranışı kadar düzenli değildir. Davranış destekleyici, tek başına kesin değildir. Göçte çalılık, sulak alan çevresi, bahçe ve kıyı bitki örtüsünde başka küçük ötücülerle birlikte bulunabilir.
Üreme alanında erkek şarkıyla bölge bildirir. Dişi kubbeli yer yuvasını yoğun bitki örtüsü içine gizler. Besin taşıyan erişkini takip etmek yuvanın yerini açığa çıkarır; gözlemci yolunu kesmez, çalılığı ayırmaz ve ses kaydıyla kuşu uzun süre yuvaya çağırmaz.
Karıştırılabilecek Türler
Çıvgın en önemli karışıklık türüdür. Çıvgın genellikle daha kısa birincil telek uzantılı, daha yuvarlak kanatlı, koyu bacaklı, daha kısa ve koyu gagalı; yüzü daha az açık ve gövdesi daha sıkışık görünür. Söğütbülbülü çoğunlukla daha uzun kanatlı, daha belirgin kaşlı, açık bacaklı ve sarı yıkamalıdır. Ancak bütün bu özelliklerde örtüşme vardır. Güvenilir şarkı çok güçlü kanıttır; sessiz kuşta iyi yandan kanat görünümü ve özellik birleşimi aranır.
Orman Çıvgını daha iri başlı, daha uzun kanatlı ve daha zıt renklidir; parlak sarı boğaz ile üst göğüs, temiz beyaz karın ve belirgin sarı kaş gösterir. Kanatları uzun, kuyruğu nispeten kısa görünür. Yeşil Yaprakbülbülünde çoğunlukla belirgin açık kanat bandı, daha keskin yüz deseni ve farklı çağrı vardır. Doğu kökenli soluk yaprakbülbüllerinde renk tek başına güvenli değildir.
Ak Mukallit daha uzun gagalı, daha açık yüzlü ve çoğunlukla farklı gövde oranlıdır; belirgin kaş yerine daha düz bir yüz ifadesi gösterebilir. Küçük Mukallit ile başka soluk ötleğenler de kötü açıda benzer olabilir. Teşhis; boy, gaga, kapalı kanat oranı, yüz, alt taraf, davranış, ses, tarih ve yer birlikte ele alınarak yapılır. Belirsiz fotoğraf zorla tür düzeyine indirilmez.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Koyu göz çizgisiyle birlikte okuyun.
Akıcı dize Çıvgından ayrılır.

Erkek ve dişi tüyleriyle güvenilir biçimde ayrılamaz. Ölçüler örtüşür; şarkı söyleyen kuş erkek bağlamı sağlayabilir, fakat renk veya iris kesin eşey tayini vermez.

Tek başına yeterli değildir. Kanat altında türe özgü panel yoktur; kapalı kanat oranı, yüz ve sesle doğrulayın.
Türkiye’de bugün nerede aranır?
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Türkiye dışı kışlamayı olağan kabul edin
Şubat
Tek kış kaydından yerleşiklik çıkarmayın
Mart
Erken geçişte sesi kuşla eşleştirin
Nisan
Kapalı kanat oranını yandan görün
Mayıs
Şarkıyı kayıt sahibine bağlayın
Haziran
Tek kaydı üreme kanıtı saymayın
Temmuz
Yerdeki yuvaya yaklaşmayın
Ağustos
Sarı genci başka tür sanmayın
Eylül
Bacak rengine tek başına güvenmeyin
Ekim
Geç kuşu Çıvgın diye varsaymayın
Kasım
Nadir kaydı tarih ve fotoğrafla belgeleyin
Aralık
Başka ülke takvimini Türkiye'ye taşımayın
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Genç orman ve çalılık
Açık taç, yoğun alt kat ve bol yaprak avı.
Söğütlü sulak alan kenarı
Göçte beslenme ve kısa konaklama alanı.
Orman açıklığı ve kenar
Üreme kuşağında gençleşen odunsu mozaik.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Çıvgın
Phylloscopus collybita- Kanat
- Birincil telek uzantısı daha kısa.
- Yapı
- Daha sıkışık ve yuvarlak kanatlı.
- Şarkı
- Düzenli iki notalı tekrar.
Orman Çıvgını
Phylloscopus sibilatrix- Renk
- Sarı boğaz, temiz beyaz karın.
- Oran
- Çok uzun kanat, kısa kuyruk.
- Yüz
- Daha güçlü sarı kaş.
Yeşil Yaprakbülbülü
Phylloscopus nitidus- Kanat
- Belirgin açık kanat bandı.
- Renk
- Daha canlı yeşil üst taraf.
- Ses
- Farklı çağrı ve şarkı.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Yuva yeriYerde ya da hemen üzerinde; ot, funda, eğrelti veya çalı altında.
- 2Yuva yapısıDişinin yaptığı, ot-yaprak-yosundan yan girişli kubbe; ince ot ve tüyle döşeli.
- 3YumurtaBTO verisinde tipik 5–7; gözlenen 2–9.
- 4KuluçkaDişi; tipik 12–14 gün, ortalama 12,78 gün.
- 5YavruYardıma muhtaç çıkar; tipik 13–16 gün yuvada, ortalama 14,47 gün.
- 6EtikBitkiyi ayırmayın, yuvaya basmayın, besin taşıyan dişiyi izlemeyin.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Ornitolojik Saha Teşhis Levhası ve Ayırt Edici Özellikler
Türü beş standart görünümde sunan temiz ve bilimsel saha levhaları.
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Söğütbülbülü ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Çıvgıngiller (Phylloscopidae) — 13 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.