Üremede çikolata; kışta kulak lekesi.
Karabaş Martı
Chroicocephalus ridibundus • Black-headed Gull
Karabaş Martı
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. Değerlendirilen ad: Larus ridibundus. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Karabaş Martı ince yapılı, açık gri sırtlı, beyaz gövdeli bir martıdır. Üreme giysisindeki erişkinin başı yakından koyu çikolata kahverengisidir; uzaktan siyah görünebilir. İnce gagası ve bacakları koyu kırmızı, gözünün çevresindeki ince yaylar beyazdır. Koyu başlık ensenin tamamını örtmez. Türü tanımak için başla birlikte kanat ve kuyruk deseni de görülmelidir.
Uçan kuşta dış kanadın ön kenarındaki belirgin beyaz alan dikkati çeker. Koyu uçuş tüyleriyle yan yana duran bu işaret, kahverengi başlıktan daha uzun süre tanımaya yardım eder.
Genel Görünüm ve Duruş
Kış giysisinde başın büyük bölümü beyazlaşır. Gözün önünde ve özellikle arkasında koyu lekeler kalır; tepede de silik koyuluk bulunabilir. Sırt açık gri, kuyruk erişkinde beyazdır. Bu nedenle beyaz başlı bir kış kuşunu sırf başlığı yok diye başka türe ayırmamak gerekir.
Karabaş Martı yalnız deniz kıyısında yaşayan bir kuş değildir. RSPB’nin Britanya anlatımında iç sularda, tarım alanlarında ve kentlerde de görülür. Genellikle toplu dolaşır; besinin bol olduğu yerlerde ve dinlenme alanlarında daha büyük sürüler oluşturabilir. Kalabalıkta kuşun kimliği kadar hangi bireyin hangi davranışı yaptığı da dikkatle izlenmelidir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi aynı tüy desenini taşır. Blasco-Zumeta ve Heinze’nin Avrupa kuşlarına ilişkin uzman rehberi, erişkin kuzey Avrupa erkeklerinin ortalamada daha iri olabildiğini belirtir; ancak ölçüler örtüşür. Sahada yalnız iriliğe veya bir fotoğrafa bakarak her kuşun eşeyi güvenilir biçimde söylenemez. Rehberdeki elde ölçüm sınırları bütün ülkelerdeki kuşlara değişmez bir kural gibi uygulanmamalıdır.
Yeni uçmuş gençlerin sırtında ve kanat örtülerinde, yani uçuş tüylerinin üzerini kaplayan küçük tüylerde kahverengi ve açık kenarlı desenler vardır. Kuyruk ucuna yakın koyu bir bant görülür. İlk sonbahar ve izleyen ilkbaharda kanattaki kahverengi ve koyu tüyler de yaş tayininde yararlıdır. Gaga ve bacak rengi de yaşla değiştiğinden tek başına eşey işareti değildir.
Uçuşta Görünüm
Kanatlar uzun ve sivridir. Cornell’in tanı anlatımında, dış kanadın beyaz ön kenarı hem üstten hem alttan görünür; koyu uçuş tüyleriyle belirgin karşıtlık kurar. Gençlerin üst kanadında kahverengi alanlar da bulunur. Kanadın yalnız bir yüzüne veya tek donmuş görüntüye bakmak yerine birkaç kanat vuruşu izlenmelidir.
Uzman yaşlandırma rehberi, bazı koyu kanat lekelerinin hem gençliğini geride bırakmakta olan kuşlarda hem erişkinlerde bulunabildiğini özellikle uyarır. Bu nedenle küçük bir siyah noktadan kesin takvim yaşı çıkarılmaz; kuyruk bandı, kanattaki kahverengi tüyler ve baş giysisi birlikte değerlendirilir.
Ses ve Davranış
Sesi keskin, gür ve pürüzlüdür; kısa, art arda çağrılarla daha uzun sesler duyulabilir. Kalabalık bir kolonide birçok kuş aynı anda seslenir. Yazıyla taklit edilen tek bir heceyi kesin tanı gibi kullanmak yerine, sesin geldiği kuşun görünüşü de izlenmelidir.
RSPB’nin Britanya’daki gözlemleri, türün traktörlerin arkasında topluluklar halinde besin arayabildiğini de anlatır. Aynı kuşlar besin çevresinde çekişebilir ve gürültülü olabilir. Bu hareketlilik, kuşları sürekli tek bir sosyal düzene veya değişmez günlük programa bağlamak için yeterli değildir.
Karıştırılabilecek Türler
Akdeniz Martısı (Ichthyaetus melanocephalus) gerçek bir karışma olasılığıdır. Cornell’in karşılaştırmalı anlatımında Karabaş Martıdan biraz daha iri ve daha kalın gagalıdır. Tam erişkininin kanat uçları bembeyaz, üreme başlığı siyahtır. Akdeniz Martısının beyaz kanat ucu kuralı genç kuşlara uygulanmaz; iki türün kışın göz arkasında koyuluk taşıyabilmesi de yalnız baş lekesiyle karar vermeyi güçleştirir.
Küçük Martı (Hydrocoloeus minutus) daha küçük, kısa bacaklı ve ince siyah gagalıdır. Josh Jones’un uzman tanı rehberinde erişkin Küçük Martının kanatları daha yuvarlak, alt yüzü koyu ve arka kenarı beyazdır. Karabaş Martının kanatları daha sivri ve gagası daha uzundur. Buradaki koyu kanat altı ayrımı erişkin Küçük Martı içindir; gençlerin kanat altı beyaz olabildiğinden aynı işaret her yaşta kullanılamaz.
Genç Küçük Martının üst kanadında belirgin koyu bir W deseni bulunur. İlk kış Karabaş Martıda kanadın ortasındaki kahverengi şerit daha zayıftır ve dış kanatta daha çok beyaz görülür. Bu yaşlarda kuyruktaki koyu bant tek başına ayırıcı değildir. Uzaktaki kuşta desen seçilemiyorsa türü kesinleştirmek için daha iyi görünüş beklenmelidir.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Erişkinde ince gaga, kırmızı ayaklar.
Üstten ve alttan siyah uçla karşıt.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Takvimde “Yaygın kış sürüleri” olarak gösterilir. Bu ifade gözlem sayısı değil, tür için doğrulanmış mevsimsel durum özetidir; tarihli kaydı habitat, davranış ve teşhis işaretleriyle birlikte değerlendirin.
Şubat
Takvimde “Kışlama; başlık tüyleri gelişebilir” olarak gösterilir. Bu ifade gözlem sayısı değil, tür için doğrulanmış mevsimsel durum özetidir; tarihli kaydı habitat, davranış ve teşhis işaretleriyle birlikte değerlendirin.
Mart
Takvimde “Kuzeye hareket ve koloni dönüşü” olarak gösterilir. Bu ifade gözlem sayısı değil, tür için doğrulanmış mevsimsel durum özetidir; tarihli kaydı habitat, davranış ve teşhis işaretleriyle birlikte değerlendirin.
Nisan
Takvimde “Alan tutma, yuva yapımı ve yumurta” olarak gösterilir. Bu ifade gözlem sayısı değil, tür için doğrulanmış mevsimsel durum özetidir; tarihli kaydı habitat, davranış ve teşhis işaretleriyle birlikte değerlendirin.
Mayıs
Takvimde “Kuluçka ve yavrular” olarak gösterilir. Bu ifade gözlem sayısı değil, tür için doğrulanmış mevsimsel durum özetidir; tarihli kaydı habitat, davranış ve teşhis işaretleriyle birlikte değerlendirin.
Haziran
Takvimde “Yavru bakımı ve uçma” olarak gösterilir. Bu ifade gözlem sayısı değil, tür için doğrulanmış mevsimsel durum özetidir; tarihli kaydı habitat, davranış ve teşhis işaretleriyle birlikte değerlendirin.
Temmuz
Takvimde “Koloni sonrası dağılma” olarak gösterilir. Bu ifade gözlem sayısı değil, tür için doğrulanmış mevsimsel durum özetidir; tarihli kaydı habitat, davranış ve teşhis işaretleriyle birlikte değerlendirin.
Ağustos
Takvimde “Tüy değişimi ve sonbahar hareketi” olarak gösterilir. Bu ifade gözlem sayısı değil, tür için doğrulanmış mevsimsel durum özetidir; tarihli kaydı habitat, davranış ve teşhis işaretleriyle birlikte değerlendirin.
Eylül
Takvimde “Geçit ve kış alanlarına geliş” olarak gösterilir. Bu ifade gözlem sayısı değil, tür için doğrulanmış mevsimsel durum özetidir; tarihli kaydı habitat, davranış ve teşhis işaretleriyle birlikte değerlendirin.
Ekim
Takvimde “Kış sürülerinde artış” olarak gösterilir. Bu ifade gözlem sayısı değil, tür için doğrulanmış mevsimsel durum özetidir; tarihli kaydı habitat, davranış ve teşhis işaretleriyle birlikte değerlendirin.
Kasım
Takvimde “Kıyı ve iç sularda kışlama” olarak gösterilir. Bu ifade gözlem sayısı değil, tür için doğrulanmış mevsimsel durum özetidir; tarihli kaydı habitat, davranış ve teşhis işaretleriyle birlikte değerlendirin.
Aralık
Takvimde “Ortak tüneklerde kışlama” olarak gösterilir. Bu ifade gözlem sayısı değil, tür için doğrulanmış mevsimsel durum özetidir; tarihli kaydı habitat, davranış ve teşhis işaretleriyle birlikte değerlendirin.
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Sığ sulak alan
Ada, saz kümesi ve yakın beslenme suyu.
Kıyı ve çamurluk
Gelgitle açılan omurgasızca zengin yüzey.
Tarla ve kent mozaiği
Solucan, böcek ve fırsatçı besin alanları.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Akdeniz Martısı
Ichthyaetus melanocephalus- Başlık
- Daha siyah ve ensede geniş.
- Kanat
- Erişkin uçları çoğunlukla beyaz.
- Gaga
- Daha kalın ve koyu kırmızı.
Küçük Martı
Hydrocoloeus minutus- Boyut
- Belirgin daha küçük.
- Kanat altı
- Erişkinde koyu.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1Yuva yeriSulak alan adası, çıkıntılı saz kümesi veya bitkili zemin.
- 2Yuva yapısıOt, kamış ve saplardan sığ çanak/platform.
- 3YumurtaTipik 2–3 yumurta.
- 4Kuluçka ve yavruİki eşeyde 23–26 gün; yarı erken gelişen yavru 34–36 günde uçar.
- 5EtikKoloniye girmeyin, dron uçurmayın ve yavruları ebeveynden ayırmayın.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Karabaş Martı ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Martıgiller (Laridae) — 28 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Karabaş Martı
Üremede çikolata; kışta kulak lekesi.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
