Hızlı Tanı

Karabaş Martı, ince sivri gagalı, yuvarlak başlı ve iri martılardan belirgin küçük, çevik bir martıdır. Üreme giysisinde erişkinin başı adının düşündürdüğü siyah değil koyu çikolata kahverengisidir; göz çevresinde ince beyaz yarımaylar, kırmızı gaga ve kırmızı bacaklar bulunur. Sırt ve kanat örtüleri açık gri, gövde ve kuyruk beyazdır. Kış erişkininde koyu başlık kaybolur; göz arkasında koyu kulak lekesi kalır, gaganın ucu koyulaşabilir.

Uçuşta en yararlı işaret, üstten ve alttan kanadın ön kenarında parlayan geniş beyaz kama ile bunu arkadan sınırlayan siyah dış el telekleridir. Bu desen bütün yaşlarda görülür fakat gençte kahverengi kanat örtüleri ve siyah kuyruk uç bandı eklenir. Tanı yalnız koyu başa bırakılmaz; Akdeniz Martısı, Küçük Martı ve ince gagalı martılarla ayrımda başlığın sınırı, gaga-bacak rengi, kanat ucu, beyaz ön kenar, yaş giysisi ve boyut birlikte okunur.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövde orta-küçük, göğüs yuvarlak, boyun kısa-orta ve kanatlar uzun-sivridir. Gaga iri martılardan daha ince; erişkinde kırmızı, kışın çoğu zaman koyu uçludur. Bacaklar kırmızıdan turuncu-kırmızıya değişebilir. Suda gövde hafif ve yüksek görünür; karada hızlı yürür, tarlada solucan ararken kısa koşup durabilir. Sürüler kıyı, göl, nehir, park ve tarım alanı arasında düzenli gidip gelir.

Tür yalnız “deniz martısı” değildir. İç su, sazlık ada, baraj, balık havuzu, çamurluk, çayır, sürülmüş tarla ve kent parkı kullanabilir. Gece ortak tünekleri güvenli su yüzeyi veya adalarda toplanır. İnsan yiyeceğine yaklaşması doğal besinin önemsiz olduğu anlamına gelmez; yer ve mevsime göre omurgasız, balık, tohum, meyve ve atık arasında esnek geçiş yapar.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi tüy giysisiyle güvenilir biçimde ayrılamaz. BTO canlı kuş ölçümlerinde erkek ortalama daha ağır ve kanadı daha uzundur; ancak dağılımlar örtüşür, sahada tek fotoğrafla eşey tayini yapılmaz. Üreme başlığı yüzün önünü ve tepeyi kaplar, ensede biter; siyah sanılabilen rengi yakında kahverengidir. Kışta beyaz baş, göz önü ve arkasındaki koyu lekelerle belirgindir.

Genç kuşun sırt ve kanat örtülerinde sıcak kahverengi desen, turuncumsu-koyu uçlu gaga, pembemsi-turuncu bacak ve kuyruk ucunda siyah bant vardır. İlk kışta sırtın büyük bölümü griye dönerken kahverengi kanat ayrıntıları ve kuyruk bandı kalabilir. Yaşlandırma tek bir tüy üzerinden yapılmaz; kanat örtüleri, kuyruk, gaga ve tüy aşınması birlikte değerlendirilir.

Üreme koloniler hâlindedir. Yuva sığ sulardaki adacıkta, saz veya başka çıkıntılı bitki arasında ya da bitkili zeminde; kamış, ot ve saplardan yapılmış sığ bir çanaktır. BTO tipik 2–3 yumurta, her iki eşeyde 23–26 gün kuluçka ve yarı erken gelişen yavrular için 34–36 gün uçma süresi verir. Yavrular kısa sürede yuvanın çevresinde yürüyebilir fakat ebeveyn bakımına bağlıdır. Koloniye girilmez; yaklaşım yüzlerce kuşu havalandırıp yumurta-yavruyu güneş, soğuk ve yırtıcıya açık bırakabilir.

Uçuşta Görünüm

Kanat uzun ve sivri, vuruşlar akıcıdır. Üstten görünüşte açık gri kanat üzerinde ön kenar boyunca geniş beyaz kama, dış el teleklerinde siyah arka bölüm görülür. Cornell kimlik hesabı aynı beyaz ön kenarın alttan da görüldüğünü, siyah uçuş telekleriyle güçlü karşıtlık oluşturduğunu belirtir. Bu nedenle iki yüzey de tanı değeri taşır ve ayrı görseller kullanılıyorsa her birinin başlık, metin ve pinleri kendi yüzeyiyle tam uyumlu olmalıdır.

Erişkin Akdeniz Martısında kanat uçları çoğunlukla beyazdır ve siyah alan yok ya da çok azdır; başlık daha gerçek siyah, enseye daha geniş iner, göz çevresi belirgin beyazdır. Küçük Martının erişkininde kanat altı koyu, kanatlar daha yuvarlak ve kuş çok küçüktür. Tek beyaz kama kesin tanı değildir; yaş, baş, gaga ve boyut doğrulanır.

Genç Karabaş Martıda üst kanat kahverengi örtüler, siyah dış kanat ve beyaz bölümlerle çok renkli; kuyrukta siyah uç bandı vardır. Alttan beyaz ön kenar yine görülebilir. Ters ışık beyaz alanı büyütüp siyahı gizleyebilir, aşırı pozlama Akdeniz Martısını taklit ettirebilir. Birkaç kanat vuruşu ve konmuş görünüş izlenir.

Ses ve Davranış

Çağrılar gür, keskin ve kahkahayı andıran dizilerden oluşur; bilimsel addaki ridibundus “gülen” anlamına bağlanır. Kolonide alarm, eşleşme ve komşu çatışması sesleri sürekli örtüşür. Yazılı tek hece benzer küçük martılardan güvenilir ayrım sağlamaz; sesin sahibi görülür. Playback özellikle kolonide kullanılmaz.

Beslenme çok yönlüdür. Suda yüzeyden toplar, alçaktan kısa dalış yapar, gelgit çamurluğunda yürür, tarlada solucan ve böcek arar, uçan böcek sürüsüne yükselir veya insan kaynaklı yiyeceği alır. Wadden Denizi çalışması tek kolonide gelgit döngüsüne güçlü yanıt ve açık çamurlukta kabuklu-çok kıllı solucan ağırlığını göstermiştir; bu oran bütün Türkiye için sabit diyet değildir.

Ekmekle besleme kalabalıklaşma, besin dengesizliği ve hastalık aktarımını artırabilir. Atık alanındaki bireye yaklaşmak kolay olsa da koloni ve gece tüneklerinde mesafe korunur. Hasta veya ölü toplu kuş görülürse çıplak elle dokunulmadan yetkili yaban hayatı/veteriner birimine bildirilir.

Karıştırılabilecek Türler

Akdeniz Martısı biraz daha iri ve tok başlıdır; üreme erişkininde gerçek siyah başlık enseye kadar uzanır, gaga daha kalın ve koyu kırmızı, erişkin kanat uçları büyük ölçüde beyazdır. Karabaş Martıda çikolata başlık, daha ince gaga ve siyah-beyaz dış kanat düzeni vardır. Kış giysisinde kulak lekesi iki türde de görülebilir; kanat ucu ve yapı önem kazanır.

Küçük Martı daha küçük, ince gagalı ve erişkinde koyu kanat altlıdır; kış baş deseni daha farklıdır. İnce Gagalı Martı daha uzun-ince gagalı, uzun boyunlu, çoğunlukla başlıksız ve göğüste pembe ton gösterebilir; kanat deseni farklıdır. Bonapart Martısı Türkiye’de çok olağandışı olasılıktır; siyah gaga, pembe bacak ve kanat ucu ayrıntıları gerekir.

Büyük martıların gençleri daha iri, kalın gagalı ve ağır uçuşludur. Uzaktaki sumrular daha ince-sivri kanatlı, çatallı kuyruklu ve farklı beslenme uçuşludur. Mevsim dışı başlık kalıntısı mümkündür; yalnız ay bilgisiyle yaş veya tür belirlenmez.