Hızlı Tanı

Küçük Gümüş Martı, büyük martılardan daha küçük ve zarif yapılı, Karabaş Martıdan ise daha iri görünen orta boy bir martıdır. Erişkinin yuvarlak başında koyu iris, ince ve lekesiz sarı-yeşil gaga, yeşilimsi-sarı bacaklar, orta gri sırt ve siyah-beyaz kanat uçları birlikte aranır. Gümüş Martıdaki kalın gaga ve kırmızı gaga beneği yoktur. Üreme döneminde baş beyazdır; kışın baş ve ensede ince gri-kahverengi çizgiler oluşabilir.

Tek bir renk kesin tanı sağlamaz. Bacaklar ışığa göre sarı, gri-yeşil veya donuk görünebilir; sırtın gri tonu da çevredeki kuşlarla, gökyüzü ve fotoğraf ayarıyla değişir. Bu yüzden önce gövde büyüklüğü ve narinlik, sonra baş-gaga oranı, iris, gaga deseni ve kanat ucu birlikte değerlendirilir. Türkiye'deki sürülerde farklı yaşlardan ve farklı martı türlerinden bireyler yan yana bulunduğundan, yalnız “küçük gri martı” görünüşü yeterli değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş yuvarlak, alın yumuşak eğimli ve gaga büyük Larus martılarına göre ince-kısadır. Erişkinin başı, boynu, göğsü, karnı ve kuyruğu beyaz; sırtı ve kanat üstü orta gridir. Dış uçuş telekleri siyah, uçlarındaki ve bazı teleklerdeki beyaz alanlar belirgindir. Kapalı kanatta uzun kanat uçları kuyruğun gerisine uzanır. İnce bacaklar yeşilimsi-sarıdır. Koyu göz, kuşa iri martılara göre daha yumuşak bir yüz ifadesi verir; bu yalnız başına bilimsel bir işaret değil, baş-gaga oranının kolay hatırlanan bir sonucudur.

Kış giysisinde başın özellikle tepesi, ensesi ve yanlarında ince koyu çizgiler belirir. Gagada dar ve dağınık koyu bir iz oluşabilir. Bu iz Halkalı Gaga Martıdaki kalın, keskin ve tam siyah halkayla aynı değildir. Üreme giysisine geçerken baş çizgileri azalır. Tüy değişiminin zamanı bireyler arasında farklılık gösterebildiğinden, bir takvim gününde bütün erişkinlerin aynı baş desenini taşıması beklenmez.

Biyolojik bilgiler panelindeki 38–44 santimetrelik boy, 110–130 santimetrelik kanat açıklığı ve 300–480 gramlık ağırlık, The Wildlife Trusts'ın tür hesabında doğrudan yayımlanan ortak aralıklardır. Kaynak erkek ve dişi için ayrı değer vermediğinden aynı aralıklar iki kutuda ortak tür değeri olarak gösterilir. Aralık uçları eşeylere paylaştırılmaz ve ortalama hesaplanmaz. Erkekler ortalamada daha iri olabilse de geniş örtüşme nedeniyle tek bireyin ölçüsünden güvenilir eşey tayini yapılmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. Erkek ortalamada biraz daha büyük olabilir; ancak duruş, uzaklık ve bireysel değişkenlik bu farkı sahada güvenilmez kılar. Gaga ya da bacak renginden eşey belirlenmez. Çift davranışı görülse bile hangi bireyin erkek ya da dişi olduğu doğrudan davranış veya ölçüm kanıtı olmadan kesin yazılmaz.

Genç kuş gri-kahverengi görünür. Üst tarafta açık kenarlı tüyler, baş ve gövdede çizgiler, pembe tonlu ve ucu koyu gaga, pembemsi bacaklar bulunur. Kuyruk beyaz zemin üzerinde geniş koyu uç bandı taşır. İlk kışa doğru sırtta erişkin grisi gelişmeye başlarken kanat örtülerinde kahverengi desen ve kuyruk bandı sürer. Yaş tayini tek bir tüy alanından değil, sırt, örtüler, uçuş telekleri, kuyruk, gaga ve bacakların birlikte görülmesiyle yapılır.

Üreme alanlarında kıyı adaları, bataklık ve göl kenarları, çakıllıklar, kumullar, kayalık çıkıntılar ve bazı bölgelerde çatılar kullanılabilir. Yuva yerde ya da alçak bir yükseltide ot, yosun ve başka bitki parçalarıyla döşenmiş sığ çanaktır. Tek çift veya gevşek koloni halinde yuvalayabilir. BTO verisine göre tipik kuluçka üç yumurtadır; kaydedilen aralık 2–5, ortalama 2,58'dir. Kuluçkayı iki eş paylaşır ve 22–28 gün sürer. Yavrular tüylü, yarı erken gelişmiştir; yaklaşık 34–36 günde uçar. Bu Britanya verisi Türkiye'de üreme kanıtı değildir. Koloniye girilmez, köpek yaklaştırılmaz, çatı yuvasına çıkılmaz ve yetişkinler alarm veriyorsa mesafe artırılır.

Uçuşta Görünüm

Erişkin uçarken üstten orta gri kanat, beyaz arka kenar ve siyah dış teleklerdeki beyaz benekler görülür. Alttan kanat büyük ölçüde açık, dış uçlar siyah-beyaz desenlidir. Kuyruk erişkinde temiz beyaz ve bantsızdır. Kanatlar iri martılardan daha dar ve hareketli bir izlenim verir; düzenli kanat vuruşları ile kısa süzülüşler birbirini izler.

Genç ve ilk kış kuşunda kanat üstünde koyu ikincil telek şeridi, kahverengi örtüler ve kuyruk ucunda geniş siyah bant bulunur. Bu yaşlarda erişkinin sade gri-beyaz görünüşü beklenmez. Uçuşta yalnız koyu kuyruk bandına bakmak başka genç martılarla karışmaya yol açar; gövde büyüklüğü, kanat deseni, baş-gaga oranı ve kuyruk sokumunun rengi birlikte değerlendirilir.

Kanat ucu desenindeki beyaz alanlar yaş, aşınma ve görüş açısıyla değişir. Tek bir beyaz benek kesin tür tayini değildir. Üstten ve alttan kanat işaretleri aynı yüzeydeymiş gibi anlatılmamalı; fotoğraf ya da levhanın açısı açıkça belirtilmelidir. Uzak kuşta gaga ve bacak görünmüyorsa teşhis yalnız siluete dayandırılmaz.

Ses ve Davranış

En sık duyulan çağrı ince, tiz ve miyavlamayı andıran bir sestir. Uzun çağrı daha hızlı, ritmik bir dizi halinde verilebilir ve büyük martıların kalın seslerinden daha tizdir. Yazıyla verilen ses benzetmeleri yaklaşık anlatımlardır; kalabalık martı sürüsünde tek bir ses, sesi çıkaran birey görülmeden kesin tanı sağlamaz. Sesin ritmi, bağlamı ve görünüş birlikte kaydedilir.

Kıyı, liman, göl, nehir ağzı, tarla, ıslak çayır ve parkta beslenebilir. Toprakta yürürken ayaklarını hızlı biçimde titreterek solucan ve başka omurgasızların yüzeye çıkmasına yol açması dikkat çekicidir. Suda yüzeyden besin toplar, kıyıda av arar ve fırsat bulduğunda leş ya da insan kaynaklı artıklardan yararlanır. Başka martılarla karışık sürüler oluşturur ve geniş su yüzeylerinde toplu geceleyebilir.

İnsanlara yakın beslenebilmesi rahatsızlığa duyarsız olduğu anlamına gelmez. Dinlenen sürünün içine yürümek, halka okumak için kuşları kaldırmak veya yiyecekle yakına çekmek enerji kaybına ve doğal davranışın değişmesine yol açar. Kuşlar başlarını kaldırıyor, topluca yürüyor ya da havalanıyorsa geri çekilmek gerekir. Ekmek ve işlenmiş yiyecek verilmez.

Karıştırılabilecek Türler

Gümüş Martı belirgin biçimde daha iri ve güçlüdür. Erişkinin gagası daha kalın, alt gaga ucunda kırmızı benek bulunur; göz çoğunlukla daha açık, bacaklar birçok bireyde pembedir. Küçük Gümüş Martının koyu gözü, daha kısa-ince lekesiz gagası, yeşilimsi bacakları ve narin gövdesi birlikte ayrımı destekler. Uzakta yalnız sırt grisine bakılmaz.

Halkalı Gaga Martı erişkinde gaga çevresinde belirgin ve keskin siyah halka, çoğunlukla daha açık iris ve daha canlı sarı bacaklar taşır. Küçük Gümüş Martının kışın gagasında görülebilen dar, silik koyuluk aynı yapıda değildir. Kanat ucu desenleri ve gövde oranları da karşılaştırılmalıdır; tek bir gaga fotoğrafı yeterli olmayabilir.

Karabaş Martı daha küçük, daha ince gagalıdır; gaga ve bacaklar kırmızımsı, kış başında koyu kulak lekesi belirgindir. Uçuşta beyaz ön kanat kenarı farklı bir görünüm oluşturur. Akdeniz Martısında erişkinin gaga ve bacakları kırmızı, uçuş telekleri büyük ölçüde beyazdır; üreme döneminde siyah başlık bulunur. Genç martılarda ayrım daha zordur ve bütün tüy alanları belgelenmeden kesinleştirilmemelidir.