Kestane başta gözden enseye kıvrılır.
Çıkrıkçın
Spatula querquedula • Garganey
Çıkrıkçın
1. Tanım
Dinlemeye başlamak için oynat düğmesine dokunun.
Yapay anlatım: Google Chirp 3 HD · Charon. Hizmet koşulları.
Biyolojik Bilgiler
Tür Bilgisi
Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026
Hızlı Tanı
Çıkrıkçın (Spatula querquedula; Garganey), küçük bir yüzey ördeğidir. Üreme giysili erkekte kahverengi baş üzerinde enseye uzanan uzun beyaz kaş dikkat çeker. Tepe koyu, yer yer siyaha yakın görünebilir. Açık gri yanlar ile bunların üzerinde geriye uzanan uzun omuz tüyleri görünümü tamamlar.
Genel Görünüm ve Duruş
Boynu ince, başı uzunca ve yassıcadır. Gaga, özellikle erkekte, görece uzun ve geniştir. Bu oranlar, Çamurcunla yan yana görüldüğünde yardımcıdır; iki dişinin benzer boyda olabileceği de unutulmaz.
Üreme erkeğinin göğsü kahverengi üzerine koyu çizgili, yanları ince dalgalı desenlerle gridir. Karın beyazdır. Uzun omuz tüylerinde gri, koyu yeşil, siyah ve beyaz çizgiler bulunur. Kuyruğu gri-kahverengidir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Dişi çoğunlukla kahverengidir; koyu tüy merkezleri açık kenarlarla çevrilir. Açık kaşın altında koyu göz çizgisi, gaga dibinde açık bir leke vardır. Erkekte koyu olan gaga, dişide gri veya yeşilimsi gri ve benekli olabilir. Bu yüzden bütün Çıkrıkçınlarda tek renk siyah gaga beklenmez.
Genç kuş dişiye benzer; alt tarafı daha ince çizgili ve benekli olabilir. Sonbaharda kahverengi görünen her birey dişi değildir; erkekler de üreme giysisinin belirgin desenlerini kaybetmiş olabilir.
Yaş ve eşey için hazırlanmış uzman kılavuzu, dişilerin küçük bir bölümünün kanat tüyleri incelense bile güvenle yaşlandırılamadığını belirtir. Bu, kuş eldeyken uygulanacak ayrıntılı bir kılavuzdur; uzaktaki yüz deseni her bireyin yaşını ve eşeyini kesinleştirmez.
Uçuşta Görünüm
Üstten bakıldığında erişkin erkeğin ön kanadındaki örtü tüyleri açık mavi-gri görünür. Kanadın arka bölümündeki parlak alan, beyaz sınırları olan kanat aynasıdır. Ayna yaş ve eşeye göre metalik yeşilden kahverengiye değişebilir; dişi ve gençte erkeğin tekdüze açık mavi ön kanadı aranmaz.
Kanadın altı, üst yüzün mavi-gri ve yeşil alanlarının kopyası değildir. Üreme erkeğine alttan bakıldığında ön bölüm, baş, boyun ve göğüs koyu; arkadaki geniş beyaz örtü alanları daha açık görünür. Ön ve arka arasındaki bu karşıtlık, üst kanat deseninden ayrı değerlendirilir.
Ses ve Davranış
Erkeğin sesi kuru bir çıngırak veya tıkırtıyı andırır. Dişi daha zayıf bir vaklama çıkarır.
Kur yapan erkek başını geriye atıp tepesini sırtına yaklaştırır, gagasını yukarı yöneltir ve kuru sesini çıkarır. Böylece uzun beyaz kaşı da belirginleşir. Birkaç erkek aynı yerde kur yapabilir.
Karıştırılabilecek Türler
Çamurcun (Anas crecca; Green-winged Teal) ile özellikle dişiler karışır. Buradaki karşılaştırma Avrasya görünümü içindir: Çıkrıkçının yüzü daha belirgin çizgilidir ve Çamurcunda kuyruğun alt yanını sınırlayan uzun açık çizgi onda bulunmaz. Dişiler benzer boyda olabildiğinden yalnız iriliğe dayanılmaz.
Kaşıkgaga (Spatula clypeata; Northern Shoveler) dişisinde de kahverengi desenler ve açık mavi kanat örtüleri olabilir. Fakat gagası çok iri, uçta belirgin genişlemiş kaşık biçimindedir. Üreme erkeğinin yeşil başı, beyaz göğsü ve kızıl yanları da Çıkrıkçının beyaz kaşlı kahverengi başından ayrılır.
Türkiye'de Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Açık kaş, koyu göz çizgisi, açık gaga dibi ve boğaz.
Yeşil ayna ve beyaz sınırlarla birlikte.
Ne zaman görülür?
Aylık kutular genel saha beklentisini gösterir; yerel koşullar ve yıllar arasında değişim olabilir.
Ocak
Kış kaydını doğal fotoğrafla belgeleyin
Şubat
Erken hareketi sabit takvim saymayın
Mart
Sürüyü uçurmayın
Nisan
Üst-alt kanadı karıştırmayın
Mayıs
Bitki örtüsüne girmeyin
Haziran
Yumurta veya yavru saymayın
Temmuz
Tutulma erkeğini dişi sanmayın
Ağustos
Dağılmayı tek rota saymayın
Eylül
Konaklama sürüsüne mesafe bırakın
Ekim
Geç kuşu sabit rota saymayın
Kasım
Tek kayıttan kış nüfusu çıkarmayın
Aralık
Yemleme yapmayın
Nerede aranmalı?
Önce geniş alanı tarayın; yuva olabilecek noktalara yaklaşmayın.
Sığ sazlı göl
Açık beslenme suyu ile yoğun kenar örtüsü yan yana.
Taşkın çayırı ve bataklık
Yuva örtüsü, tohum ve omurgasız bakımından zengin.
Geçici su basmış alan
Göçte kısa süreli beslenme ve dinlenme yüzeyi.
Karışabilecek türler
Tek bir renge değil, yapı ve desenlerin tamamına bakın.
Çamurcun
Anas crecca- Boyut
- Daha küçük ve kısa boyunlu.
- Gaga
- Daha kısa.
- Dişi yüzü
- Genellikle daha az karşıt.
Mavi Kanatlı Çamurcun
Spatula discors- Yayılış
- Kuzey Amerika kökenli, çok seyrek iddia.
- Yüz
- Daha az çizgili, farklı gaga dibi.
- Kanat
- Mavi alan ortak; tek başına yetmez.
Kaşıkkakan
Spatula clypeata- Boy
- Belirgin daha iri.
- Gaga
- Uçta çok geniş kaşık biçimli.
- Gövde
- Daha ağır ve geniş.
Üreme ve yuva
Yuva yeri, yumurta ve kuluçka bilgileri birlikte özetlenmiştir.
- 1YuvaSu yakınında yoğun ot/saz altında zemin çanağı; kuru bitki ve tüy astar.
- 2YumurtaTipik 8–9; belgelenmiş 6–14.
- 3KuluçkaYalnız dişi, tipik 21–23 gün.
- 4YavruTüylü ve hareketli çıkar; tipik 35–40 günde uçar.
- 5GözlemBitki örtüsünü açma, yumurta sayma, dişiyi kaldırma ve yavruyu çevreleme yok.
Sesi nasıl dinlemeli?
Ritim ve tekrar yapısını görsel teşhisle birlikte kullanın.
Ses kayıtları
Ses kayıtları yükleniyor...
Benzeyen ve karıştırılan türler
Tanımlarken Çıkrıkçın ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.
Ördekgiller (Anatidae) — 40 tür
Bu familyadaki tüm atlas türleri.
Çıkrıkçın
Kestane başta gözden enseye kıvrılır.
Gözlem Noktaları
Gözlem haritası hazırlanıyor
Bu türün doğrulanmış harita kayıtları hazır olduğunda gözlem noktaları ve harita kontrolleri burada gösterilecek.
Aylık kayıt yoğunluğu
Aylık kayıt verisi hazır olduğunda bu bölümde gösterilecek.
