kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English

Biyolojik Bilgiler

Boyu
erkek39 cm
dişi39 cm
Kanat Açıklığı
erkek72 cm
dişi72 cm
Ağırlığı
erkek726 g
dişi726 g

Tür Bilgisi

Türkçe Karabaş Patka
İngilizce Greater Scaup
Bilimsel Aythya marila
Takım Anseriformes
IUCN Durumu
LC • Asgari Kaygı

Küresel kategoridir; Türkiye veya Avrupa için bölgesel kategori değildir. BirdLife/IUCN
Kaynak listesi: 2025; kontrol: 29.10.2026

Morfolojik Özellikler ve Görünüm

Hızlı Tanı

Karabaş Patka dolgun gövdeli, geniş gagalı ve yuvarlak başlı bir dalıcı ördektir. Erkeğin siyah başı, göğsü ve arka tarafı; açık gri sırtı ve beyaz yanlarıyla karşıtlık oluşturur. Dişi kahverengidir ve gaga dibinde çoğunlukla beyazlık taşır. Baş biçimi, gaga genişliği ve gövde deseni birlikte değerlendirildiğinde uzaktaki bir patka sürüsünün içinde aranabilir.

Dişinin gaga dibindeki beyaz alan dikkat çekse de tek başına türü belirlemez. Andy Stoddart’ın uzman karşılaştırması, yakın patka türlerinde de beyaz yüz lekeleri bulunduğunu ve lekenin büyüklüğünün değiştiğini gösterir. Kuşun başı ve gagası da incelenmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Başın en yüksek noktası genellikle göz hizasına veya biraz önüne yakındır; arkası daha yuvarlak görünür. Pierre Deviche’nin Kuzey Amerika kuşlarına ilişkin tanı incelemesi, baş tüylerinin duruşla değişebildiğini vurgular. Yeni dalmış, tüylerini kabartmış veya dikkat kesilmiş bir kuşun anlık profili tek başına güvenilir değildir.

Üreme dışı dönemde sıkı sürüler halinde görülebilir. Oiseaux.net’in uzman anlatımında, besinli kış sularında binlerce kuşun bir araya gelebildiği belirtilir. Uçan sürüler çizgi halinde veya düzensiz topluluklar oluşturabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkeğin mavimsi gagası ve sarı gözü yakından görülür. Açık gri sırtta çok ince siyah çizgiler vardır. Baştaki yeşil parıltı uygun ışıkta belirir. Üreme dışı, geçici yaz giysisindeki erkeğin sırtı ve yanları kahverengi-gri, başı koyu görünebilir; bu giysi, belirgin siyah-beyaz görünüm kadar kolay tanınmaz.

Dişi genel olarak kahverengi, başı daha koyu ve gözü sarıdır. Gaga dibindeki beyazlığın genişliği değişir. Cornell’in uzman anlatımında, yaz giysisindeki bazı dişilerin başının arka yan tarafında soluk bir leke gösterebildiği de belirtilir. Bu ek leke bütün dişilerde bulunmaz; dişiyle genç kuşu ayırırken genel giysi de incelenmelidir.

Gençler çoğunlukla dişiye benzer kahverengi giysilidir. İlk kış erkeklerinde, kış ilerlerken erkek görünümünün açık ve koyu tüyleri parça parça ortaya çıkabilir. Stoddart’ın uzman rehberi bu geçişin yakın patkalarda da görüldüğünü anlatır. Böyle bir ara giysi, tek bir açık yan tüyüne bakılarak erişkin dişi veya tam erişkin erkek diye adlandırılmamalıdır.

Uçuşta Görünüm

Üst kanatta beyaz şerit, iç bölümdeki uçuş tüylerinden dıştaki uzun uçuş tüylerine doğru uzanır. Deviche’nin tanı incelemesi bunun Karabaş Patkada genellikle daha geniş olduğunu, fakat Küçük Karabaş Patka ile arasında örtüşme bulunduğunu belirtir. Beyazlığın miktarı yaş ve eşeyle de değişebilir. Bu nedenle kanat bandı güçlü bir yardımcıdır; her bireyi tek başına kesin ayıran değişmez bir sınır değildir.

Ses ve Davranış

Cornell’in uzman ses anlatımına göre iki eşey de üreme döneminde daha seslidir; diğer zamanlarda genellikle sessizdir. Erkek kur sırasında yumuşak, genizden gelen ıslıksı ses çıkarır. Dişi ise boğuk ve pürüzlü çağrılar verebilir. Kalabalık ördek sürüsünde sesin hangi kuştan geldiği görülmeden yalnız yazılı bir heceyle tür belirlenmemelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Tepeli Patka (Aythya fuligula; Tufted Duck) gerçek bir karışma türüdür. Erkeğinin sırtı siyah, yanları beyazdır ve başının arkasında sarkık bir tepe bulunur. Dişi ve gençlerde tepe daha az belirgin olabilir; daha küçük ve toplu gövde, koyu sırtla yanlar arasındaki karşıtlık ve gagadaki daha geniş koyu uç birlikte incelenir. Karabaş Patkanın daha iri görünmesi tek başına yeterli değildir; uzaklık boy karşılaştırmasını yanıltabilir.

Küçük Karabaş Patka (Aythya affinis; Lesser Scaup) çok benzerdir. Deviche’nin Kuzey Amerika incelemesinde bu küçük türün tepesinin daha geride yükseldiği ve gagasının daha dar olduğu anlatılır. Karabaş Patkanın gagası uca doğru daha genişler; bazı erkeklerde siyah uç yana doğru da yayılarak üçgenimsi görünür. Bu siyah alanın genişlememesi Karabaş Patkayı dışlamaz. Başın yeşil veya mor parlaması da bu iki türü tek başına ayırmaz.

Yakın patkaların melezleri de ara özellikler gösterebilir. Stoddart’ın rehberi, baş, gaga ve sırt deseni aynı türün tipik özellikleriyle uyuşmadığında melez olasılığının dikkatle ele alınmasını önerir. Ancak bir özellik seçilemiyor diye kuşa hemen melez denmez; önce yetersiz ışık, uzaklık ve tüy değiştirme durumu değerlendirilmelidir.

Bilimsel taksonomi ve koruma kaynakları için: Kaynakça
Başka Türle Karşılaştır
Karabaş Patka saha rehberi

Türkiye'de Gözlem Rehberi

Türkiye
3 saniyede ilk kontrol

Üç işareti birlikte ara

Tek işaretle karar verme
01
Düzgün yuvarlak baş

Dolgun yanak, belirgin tepe yok.

02
Geniş mavi-gri gaga

Uçta küçük siyah tırnak.

03
Uzun beyaz kanat şeridi

Üstten el teleklerine kadar uzanır.

Benzeyen ve karıştırılan türler

Tanımlarken Karabaş Patka ile en sık karıştırılan türlerin saha levhası. Kutuya tıklayınca tür sayfasına gidersiniz.

Gözlem Noktaları

Köken ve bireye göre değişir

Nokta kaydı sabit rota, köken veya üreme kanıtı değildir.

Haritalar’da büyüt
Toplam Gözlem: 10 Türkiye’de az rastlanan kış ziyaretçisi

Aylık kayıt yoğunluğu

12 ay
O
Ş
M
N
M
H
T
A
E
E
K
A

Kayıt yoğunluğu gözlem çabasından etkilenir.

Türkiye kuşları

Karabaş Patka

Greater Scaup
Aythya marila

Dolgun yanak, belirgin tepe yok.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...